WHRASPATI TATTWA


Ong ulaheng Awignamastu nama sidham,

Ikki tutur Bhagawan Wraspati Tattwa, ngaran, Ida Sang Hyang Iswara sane melinggih ring pucak gunung Kelasane, ritatkala ida mapawosan tattwa kahiring antuk watek Dewatane, nuli alugrayang jenyana pangardhanan ida sane mangge ngarcana Ida Sang Hyang Parama Karana.

Duk punika wenten wiku saking swarga loka, Bhagawan Wraspati bhisekan ida, ida marek mangastuti Ida Bhatara maduluran Panca Upakara, luwire: sekar, wija, toya wangi, pasepan, pedamaran. Ri wus ida mamuja raris ngaturan sembah ida, wusane nyembah malinggah ida raris malungsurang sarin tattwane sami.

“ Singgih ratu Bhatara ndaweg jua wecanain titiyang puniki, riantuk pari kandani tattwane sami, asapunapi awinan akeh antuk Bhatara mawosang ri para Dewatane sami, wenten sane mawasta Sewa, wenten Pasupatha wastan ipun wenten Talepaka. Inggih puniki sami mabina binayan antuk Bhatara ngawacanayang siki-siki.......

..... malih tattwa tattwa punika taler katah papawosan ipun, asapunapi dwaning kakatahang margine mwah ajine antuk Bhatara”.

Asapunika atur Ida Bhagawan Whraspati, nuli nyawis Ida Bhatara, mungguwing wacanan ida

“ Kalintang lewih, patakon nanake, nanak Bhagawan Whraspati, makrana liu baan bapa ngalugrayang paplajahane tekening watek Dewatane makejang, wireh liu wangsa wangsane, wiwitan panumadyane, apa krana liu dening ane madan wasana liu.....

....wasana jatine kene, pagawe hala ayu enu ada laad upama buka ingune wadahin jun, yadyan gedyanga inggune tur basehin june kedasang, masih nu nyadnyadne sig june, nah bone ane neket sig june ento wasana adannyane......

........ Aketo twah patuh wasanan pagawene, ala ayu duk enu hidup, ento maneket sig atmane, ento ane mangupa rengganing atmane. Abana atmane kaupa renggain bahan wasana raga ento adannyane, pasana ane ngadadenang raga, ento buin ngeranayang demen teken sahananing pagawe saluir ane kademenin bahan wasanan pagawene......

...... bina duk wasanane nguparenggainatma wyadin awake, ento buin marayang, karma wasana artine laad pegawe miwah pegawe, ento makrana numadine malen – lenan, ada mabibit Dewa, ada Widyadara, ada Raksasa, ada mabibit Naga. Liu soroh bibite ane manumadi. Ento makrana mabinayan peambekane, apa ane demeninabahan bibitne ane malu, ento jani kitayanga kitane, ento ngranayang dadi mapagawe, ento ane jalanina sai – sai.......

......... Yan hala ane kapagawenin, ento makrana tiba di nraka loka, sakancan kakewehane bakatang ditu. Disubane telah buah pagawene jele lastas kadadyang triyak, buron miwah ulad – alid.yan melah pagawene jalanin ento ngranayang iya swargha, ditelah pegawene ayu kapuputang katurunang dadi anak suka sugih, yan kasidayang pagawene ayu baan iya tur kaweruhe mauttama, ditu kajinang apa luire makejang bahan iya.......

...... Yan kasidayang dharma kapiolasane, luire punia, bhakti, kasidayang ento makejang, uli ditu ngranayang sweca Bhatara teken iya, yan suba Bhatara sweca sinah keajinang wasanan manusane bahana, miwah seduk panes tis sapakeweh manusane miwah sarwa numadine, sasubane tawanga pedas pesuluhne, kene ah kaliwata sangsaran sarwa dumadine sajaan, sakewala awak sing ada len ane kabuktiyang tuah pakeweh aduh kenken nyasa dadi idup ideweke ne jani......

....... Sampe iya tangkil teken sang pradnyan manunasang kakandaning idup, tur kapangandikain, nanging tonden ja sipeng bahan iya, wireh sulit mula Sang Hyang Suksma Wisesa ento makrana ......nyang yang paplajahan liu, encen ja sida bahan nganggon pangebaktya ring Ida Sang Hyang Suksma, ento apang anggon kaweruh ngastiti anggan Ida Bhatara, nah aketo nanak awanan liu paplajahane”

Sapunika wacanan Ida Bhatara Siwa nyawis Bhagawan Whraspati, atur Ida :

“Sane encen pinih uttama, ratu Bhatara Panembahan, mungguwing sane tatiga punika sekadi Sewa Tattwa, Pasupatta Tattwa miwah Alepaka Tattwa punika”

Nyawis Ida Bhatara wacanan ida :

“ Oh sing ja ada soran sing ada luwihan,  suwargane nanak yan pada ya ngaba ana nganggon rurung  totonan, dening suba pada apikin bapa nabdabang jenyanane. Buat rurunge tatelu ento yan pelih bahan nakemin kaweruhe ento sinalih tunggil mara ada kasorane, uli ditu mawetu bingung idepe, ento ane nrang manyalahang”.

Sapunika wacanan Bhatara, nyawis Ida Bhagawan Whraspati:

“Sane encen kabawos bingung antuk Paduka Bhatara, sawetning sampun kecaping sastra sane kamarginin antuk sang pandhita indike ngemargiyang punia bakti, punika awinan bingung kabawos antuk Bhatara, nawegang lugrain titiyang wacanain kasujatin ipun”.

Asapunika atur Ida Bhagawan Whraspati, nuli nyawis Ida Bhatara mungguwing wacanan ida

“Adawak buta makumpulan, iya mapangidihan apang orahin gajah, bahan kedeh deya apang kapitutur lawut katunden ngisi bahan anake ane ninggalin gajah, nanging makejang malen – lenan, ane gembel sinalih tunggil ane gisi tendas, buka june orahanga, buin ane ngisi kuping, buka ilihe kone, ane ngisi caling ngorahang buka kayune matajep. Buain ane ngisi temlelene, buka lalipine gajahe oranga, ane ngemel basang, kadi lumbung reko gajahe. Ane ngisi ikut ngorahang buka lindunge. Asing ane gisina silih tunggil ditu, sing ja ya bisa medasang gajahe, buat pangadeg wyadin papindan deweknya, pabikasan miwah dayan gajahe, sinah sing ja katawang wireh buta, asing sane gembela dogen tawanga....

..... Sing len cara i buta mangawas gajah, aketo twah manusane bingung sajatinnya, buta waluyannya, wirasan tattwane waluya dewek gajah, ento ane waluya temlele, basang, batis, sastrane miwah ajine, apan liu ane kalingganin bahan Ida Sang Hyang Wisesa, ento mangranayang bingung pati tandak – tandakin, sing nawang kaja miwah kelod, sing nawang mule miwah wisesa, sing tau teken sor luih, sing tau teken magedi miwah teka. Kenehe buka keto bingung adane atawa branta, tuwara lakar makatang ane alih”.

Sapunika wacanan Bhatara nyawis Bhagawan Whraspati, wacanan ida :

“Dahat jejep titiyang putran paduka Bhatara ring katattwan sang buta, wenten ke pengawasaning kasujatining jnyana, sane kasinahang ring tattwa – tattwane sami, ndaweg lugrahin titiyang, putran Bhatara mungguwing kasujatin ipun, mangdennya ical kabingungan titiyang putran Bhatara”.

Asapunika atur Ida Bhagawan Whraspati, nyawis Ida Bhatara, wacanan Ida :

“Kaliwat luwih pitaken i nanak Sang Whraspati bahane nyidayang nakonan Sang Hyang Tattwa Jnyana. Nah sakewala apang i nanak prayatna mangitungin sastra, wireh i nanak dogen ane tuturin bapa sarwa tattwa, wireh i nanak tunden bapa dadi guru loka di swargan, apan sisyan i nanake mani pwan mangurukang di manusa loka pidan.......

..... Saluir tattwane ane yogya tawang inanak, cetana miwah acetana adannya, jenyanane tetep tuara kahanan engsap tan pegat hening satata, tan kahalingan, ento kahananin Cetana. Acetana sejatinnya ane tanpa jnyana, upama batu, ento acetana keadanin.....

...... Yan suba matemu Cetanane miwah Acetanane, ento ngadakang sarwa tattwane, luirnya : Pradana Tattwa, Tri Guna Tattwa, Budhi Tattwa, Aengkara Tattwa, Wahyendriya Tattwa, Panca Maha Bhuta Tattwa, ento kahadaning sarwa tattwa, ento patut tawang apang pedas. Kene pratingkahnyane, jani bapa pacang nuturang, tatelu wilangan ane madan Cetana, luirnya : Parama Siwa Tattwa tan nyidayang ngemanahang........

...... Punapi awinan ri antuk paragayan ida tanpa waneng tan nyidayang matujuang, wireh paragayan ida tanpa rupa tan nyopama ida wireh maraga suwung tur twara nyamanin ida, tan kahanan lara, wireh ida paragayan hning, suksma ida, wireh pragayan ida tuwara sida bahan makatang......

....... Manyusup ida kahibekan jagate antuk ida ring sawentene sami, tetep bresih salami – lamin ipun, ri antuk paragayan ida tanpa kawitan, eling ida antuke maraga degeng, hning satata, twara kuang ida wireh paragayan genep, Iswara Ida wireh maraga titah. Ida pramana tan kapramanan ento sujati ane kawastanin Prama Siwa.....

..... ne kawstanin Sadha Siwa Tattwa, Ida Sang Hyang Sadha Siwa, hana tunjung palinggihan ida, Padmasana arannya, apan ento Padmasanane, kesaktyan idane. Luir kesaktiyan idane, wireh sakti, Prabhu sakti, Jnyana Sakti,  Kriya Sakti, ento madan Candu Sakti......

........ Kene ane madan Wibhuh Sakti keranjingin antuk ida sarwa tattwane makejang, buka lengise jeroning santen, ada lengis sig santene nanging tuara ngenah, keto pedabdab idane manjing. Di Basa Kawi kaadanin manguta, ugi ida kabawos Prokta kadi manike mangeka desa, ento Utha Proktane, kaadanin Wibhuh Sakti, ida ento ane ngawa jagate makejang...

...... Prabhu Sakti sujatinnya tan pada pada ida di jagate makejang, ento Candu Sakti adannya, ditengah totonan ada tunjung suteja, ditu linggih ida ri kalaning maraga mantra paragayan ida Isana sirah idane, Tatpurusa prerain idane, aghora hradayan ida, Bala Dewa guhyan ida, Sadyojata ragan idane, nah aketo anggani idane, dumilah luir spatika manik.

.... Ne luir kaweruhe sig anggan idane Dura Srawana, artine mireng munyi joh wyadin peek. Dura Sarwadnya uning teken keneh anak joh yadin pehek, Dura Darsana, kacingakin ane joh yadin peek, buin kaweruhi dane besik – besik, Anima, Lalima, Mahima, Prapti, Prakamya, Isitwa, Wasita, Ayakamawasayitha, ento Asta Keswarya adannya, keto mula Ida Sang Hyang Sadha Siwa, pregata keto ne madan Sadha Siwa Tattwa.....

........ Soring Sadha Siwa Tattwa, moya sira tattwa adannya, ditu linggih Ida Sang Hyang Asta Widyasana, luirnya : Sang Hyang Ananta, Sang Hyang Suksma, Sang Hyang Siwa Tama, Sang Hyang Eka Rudra, Sang Hyang Eka Netra, Sang Hyang Tri Murti, Sang Hyang Shri Kanta, Sang Hyang Shri Kandi......

....... Ida Sang Hyang Ananta, ento sane kapangandikayang manyusupin gumine di niskala miwah di sekala, yadin mangelepasang miwah mangawenang byahpara, yan suba kadi pituduh Ida Bhatara, ditu laut Ida moktah Sang Hyang Ananta, Sang Hyang Suksma ngentinin Sang Hyang Ananta, Sang Hyang Siwata mangentinin Sang Hyang Suksma, Sang Hyang Eka Rudra ngentinin Siwa Tama, Sang Hyang Eka Netra ngentinin Eka Rudra, Tri Murti ngentinin Eka Netra....

...... Sang Hyang Shri Kanta ngentinin Tri Murti, Sang Hyang Shri kanta, ne bapa madan Shri Kanta kapangandikayang papelajahane di Brahma Loka, lawut kepanah bapa bahan Bhatara Smara, gedeg bapa teken Sang Hyang Smara, iwanbandri bapa bahan upas paliat, ajur lantas Sang Hyang Smara, puwun telah dadi awon, nanging smarane neket nusig bapane, ento krana bapa makurenan, teken biyang i nanake Ida Bhatari Uma, ngelawut ngadakang Hyang Sanak Kumara, nah kaketo katattwan Ida Bhatara, nanak Sang Whraspati, Rudrane di sor ento jemak bapa lawut kapenekang, ida ngentenin Hyang Sikandi. Nah aketo ane madan Maya Sira Tattwa, betenin Maya Sira Tattwa, Maya Tattwa adannya, suwung padewekannya tuara misi inget, patuh teken Siwa Tattwa lantas karanjingin bahan Siwa Tattwa ane mawak Acetana keranjingan kawengku bahan Siwa Tattwa masusupan wibuh sig dewek Maya Tattwane, Siwa Tattwa ne madewek, prokta di Maya Tattwane, wireh keto makrana mauparengga bahan mala….

… Ane madan mala Acetanane, dening mauperengga mala maren kesaktyan idane. Katrangan ane madan sakti, sarwa jnyana, sarwa karya karta. Kala udep Siwa Tattwane miwah kesaktian idane ento madan Atma atawa Cethana ngeng lengeng adannya. Liu ne madan Atma Tattwa, ento makrana ebek Maya Tattwane, buka umah tabuwane bek titib misi umah matumpang – tumpang,…….

…… Mayane waluya umah tabuwan, atmane sat panak tabuan madumuka nyungkling mwat tuwun, sejati atmane kaolahang lantas Maya Tattwane bahan kasiden Bhatara, nuli metu Pradana Tattwa kasarining Maya Tattwa buin kapatemwang atmane teken pradana bahan Ida Bhatara. Maka syu keti gung atmane manjinge ring Pradana Tattwa, punika awinan atmane lupa……

…… buin kaolahang pradana tattwane bahan kriya saktin Ida Bhatara, lantas ngadakang Tri Guna Tattwa luire :Sattwa, Rajah, Tamah. Kenehe iying galang, ento sattwa adannya, ane gangsar ngendah, ento Rajah adannya. Ane baat ribut, ento Tamah, cita ane ngeranayang mamukti swarga, cita ne ngeranayang atmane tiben naraka, citta ne ngeranayang dadi tiryak, citta ngeranayang mamangguh moksa miwah kalepasan...

.... Awinannya kene idepe ane saja – saja anengat ngeb, saha tahu teken awak miwah kayogyan tingkah tur tahu teken Iswara Tattwa Ceweh ya, manis tingkahne mesuwang munyi, melah rupa miwah adegnyane ento pamuktian Citta Satwa....

...... Ne rajah adannya, idepe bangga miwah gedeg tur matingkah ngeres resin, sanget parikosa, brangsongan, loba, plangpang, manyagur, maninjak, mamisuh tuara ada padalema gabah dropon, ento tingkah citta rajah adannya. Idepe getap, pikun, kiul, kereng pules, kereng linyok, demen mamati – mati, kleca, keneh imput ngeramang paliatne ento Citta Tamah adannya, ento citta satwa rajah tamahe, ento negul Sang Hyang Atma, kene pakolihnya, yan satwa kenehe ento ngeranayang deweke nepukin kamoksan, reh uli idepe galang, ngeranayang demen nyalanin kecap agama miwah tutur Sang Adiguru....

...... Yan pada geden satwa teken rajahe ento ngeranayang demen nyalanin Dharma, yan prade kasidayang kadharmane musti ye mulih ka suarga loka.  Wireh satwa ne buwat teken pagawene rahayu, rajahe menyalanang. Yan pada gedennyane pada telu, satwa rajah tamahe ento ngeranayang numadi manusa reh pada isinina keneh satwa rajah tamahe. Magarasan manah ira rajahe kagelemekin bahan I Sattwa. I Tamah ngorahang oton tur ngekoh hati. Sane margiyang I Rajah mawinan durus I Sattwa ring I Rajah magawe ayu, I Tamah tan mari malangin, aketo maganti – ganti I Sattwa, Rajah, Tamah. Dadyannya sing ada payu jalanin pagawene ala ayu.....

.....Kan kasidayang pagawene, ala wyadin ane ayu bahan sang madewek manusa, ento tatasin pedasan Ida Hyang Widhi. Dening Ida kaparcaya jroning gawe ala ayu ane kalaksanayang bahan i manusa. Yan Rajahe gede, gedeg dogen tur jolot teken pagawe ala, ento ngranayang atmane tibani naraka, sakancan kakeweh ane tandangine. Yan Tamah gede di klebete ento ngeranayang atmane dadi triyak, lalima luire ane madan tiryak wilangannya : ubuan, buron, saluir makampid, sakadi ayam, bebek, kedis. Sarisrapa artine sawatek ane malaku dada, upama lalipi, lindung, lintah, endep – endep namu – namu saluirnya, ada paweweh buin abesik makrana dadi nemnemmadan Stawara, artine watek entik – entikan, umpama kayu – kayu, bun, padang, saluir totonan makejang. Nah aketo kedaden atmane yan gede tamahnyane......

..... Uli Tri Guna metu budhi liu babadihan ane madan budhi, luire : Dharma, Jnyana, Weragya, Eswarya, ada tungkalikana, Adarma,  Adnyana, Aweragya, Aeswarya. Ada Panca Wiparya adannya ada buin tusti mwah ada Asta Widhi adannya, ento makejang papalihan Budhi, teges suarane ring ajeng siki – siki, Dharma ngaran Sila, Yadnya ngaran Tapa, dana ngaran prabajya, bhiksuka ngaran yogha samadi. Sila ngaran ngagem polah rahayu, upama I Trikaya apang tan mari magawe kalegan anak....

.... Yadnya ngaran magagaenan, upama maturan ka pura ka Dewa, ka pithara, ka Bhuta miwah ngupakara manusa. Tapa ngaran mangatag demen, twara ngulurin indiya apang kuat, nahan pangangseh idepe ane nagih saluir wisaya, dana ngaran bares lagas matulung sang patut kapadanahin luih para pandita sang makardi ayu. Prabajya ngaran wiku sane masusupan mailehan nyiarang kadharman mangardiyang i manusa apang mangguh rahayu ulih idup kayang mati. Bhiksuka ngaran  sang kuat mangamong brata – brata. Yoga ngaran teleb ngilis tan byahpara manuju ane kabuawatang sampe pulung dadi tunggal, amonto sane masuk wilangan Dharma.....

..... Jnyana ngaran pratyaksa anumana agama, pratyaksa ngaran nyidayang ningalin, nyidayang ngisi atawa apang pedas. Anumana ngaran nawang ulih atanda – tanda. Buka nawang angine wireh ana ane tempuha, ento anggon tatenger. Kadi andus anggon tanda nengerin api, dadi masih ringkes ngartiyang tatakeh ane beneh......

...... Agama ngaran orta  pasaja, ane madan orta pasaja atawa saksi pasaja, upami lontar – lontar pecak karyan sang kasub nguni kadi Bhagawan Byasa, Bhagawan Whraspati, Kresna, Siwa, Budha, luir pakaryan ida : Saracamuscaya, Whraspati Tattwa, Kamahayanikan, Catur Weda”.

“ Inggih Sang sapa sira kaungguwan antuk sane tatiga : Pratyaksa, Anumana, Agama punika mawasta Jnyana ugi kawastanin Samya jnyana, wera byaha pakayunane tan seneng atawa tan kadalon ring suka sekala mwah suka niskala punika kaweragya kawastanin....

... Suka sekala ngaran kasugian, pangkat agung, kasumbung sasorohan totonan makadi kasaktiyan, ane madan suka niskala upama swarga loka ugi kawastanin kasuka etha. Mahadan kasukane dadua ento twara ento twara kawanakin bahan sang ngamong weragya wireh seken kauningin gumine ane katawang bahan mata cunguh kuping layah, kulit ento makejang pawakan ipian wyadin sunglap obah sakayang kayang.

Eswarya ngaran sama dwe kasugyan pangan kinum raja brana rabi mwang panjak katah, cutet ipun saka sugih tan kirang punapa punapi, punika Eswarya wastanipun.

Mangkin pacang kasinahang tungkalikan ipun kinucap ring sor puniki maka tandaning swara ne dados nungkalik, ring artine sane ring ajeng punika kawinan antuk swara atawa aksara, A ring ajeng krunane inggih sapuniki, Adharma ngaran mahesane tan  madaging kadharman ugi saka wastanin punggung, manah sang sapunika ah nyen kone nawang swargan uli dija padanggan narakane papa kone yan matingkah jele, suarga kone yang mawe hayu, Ah joh ada keto, ento munyi langit adak ngilenin sang wiku ane ngomong keto.

Buin jahan takutne cacad ngranayang pada ngawikonin, sajawine sing ja saja buka munyin aksarane reh ane twara ngenah jenah tuturanga, keto keneh sang nganggon Adharma, kawetuang bahan tuna kapradnyane, adnyana ngaran idhepe twara misi pratyaksa anumana agama mawanan katongosin bahan wikalpa sangsaya ngaranta, sangsaya ngaran selang bahan tetakeh ane pelih, idupanga, nranta ngaran kenehe salah sengguh cutetnya.

Wikaya, sangsaya, dranta ento madan adnyana, aheragya ngaran manahe sane kadalon weneng ring barang nista, madya, uttama munyin ipune ne mulia ento uttama, ento madan weragya. Aheswarya ngaran sane tan kahanan pangan kinum miwah ranga brana tan maduwe dadi rabi mwah panjak, cutet ipun lacur.

Kang sapa sira ugi nyidayang nganggen kadharman, punika pacang mantuk ka suarga bhawana. Sasampune lami ring swarga loka mangda dados dewata kakeniang jenyana luih antuk Ida, minakadi tani pagubane. Pangidayang ngeniang Jenyana, mantuk kamobhawana tan malih ......  tur kaungan Cadu Sakti malinggih ring Siwa Loka, Cetanan idane nunggal ring Bhatara.

Sang manyidayang werasya ida mantuk kaprakerti loka rumasa kadi suka kadi aturu tanpa ngipi, aketo kasukane rasayang ida, wekasan ida mandadi dewata. Sang nyidayang Eswarya kasidan asing brata ida tur mangguh dadi madiguna, kasamen pacang manadi dewata ugi, kene pikolih tungkalikane, yaning madarma tingkahe tan wurung dadi wiryan. Yaning sang nganggo adnyana pacang malinder dadi jelema tiryak, reh tan mari katutug tingkahe hala hayu, twah pandita sujatinya kang nyidayang matingkah rahayu awanan liyanan manadi tiryak.

Yaning Aweragya miwah Aeswarya tan pegat amangguh pakewuh laris Ida Bhatara tekeng sang aketo.

Ane madan Panca Wirya luire : Moha, Tamah, Maha moha, Tamisra, Anda tamisra. Tamah ngaran kenehe demen teken pikolih prajani,  miwah suka sekala. Moha ngaran dot makatang asta keswaryan nora saking maurukin kadarman. Maha moha ngaran dot makatan kasukan di niskala mwah asyta keswaryan ulian ngelek ati. Tamisra ngaran sai ngajap apang apang nepukin kasukan pidan. Andatamitra ngaran manyedihang barang ane sube ilang telah yadin rusak makadi mangelingin anak suba mati ento makejang urungan deweke nepukin sangsara.

Kene madan Tusti, luirnya : Adnyana, Raksana, Ksaya, Satna, Aingsa, Subagya, Akala, Anatma, ugi madan Asta Tusti ngaran kalegan kutuh soroh, tegesnya, Sadnyana ngaran maneduhang kasugihan uli mangulak-ulak, entene ento legayanga raksana ngaran disubane kumpul melah gelahne ento lantas sungkemina, sukan iya pragat aketowan, ye suba lega.

Ksaya ngaran  buka anake maan gelem lantas seger, segerne ento lebayanga. Sangga ngaran legan kenehne kalane manemu teken ane sayangan. Yan nora kahucap di arep makejang madan wahya tusta ngaran lega sekala yadin kalegan kasar, kene ane madan kalegan niskala : Abagya ngaran kenehe kadi nampi lacur, keneh anake keto kene beneng tusing ada gawen idewek rahayu ane malu duk dumadine nguni krana nemo kang buka jani krana ,.......patut melaksana rahayune jani,  apang eda buka jani mani puan yan manumadi, sekala ngaran kenjel i dewek ngamet apang ane kahacepang eda tuyuh manganti adenan suka yan anti dogen tekane buin pidan. Anaatma ngaran ngenahan kenehane nyihnayang amun pitutur gurune tusing ja buat ngalimbakang, tuara nyak masemadi, bani menasakang paplajahan teken ilmu lega ya kenehne ento madan dyatmika tusni ngaran kalegan suksma, ngeranayang mebed jnyanane enggalan kenehne lebayanga, telah ane madan Asta Tusti.

Ane madan Asta Sidhi, ngadana, sang nyidayang makidihang madanain sang kakewehan, madyana ngaran sang anteng melajahin sahananing tattwa. Arka ngaran penalike beneh yadin melantaran bahan telebe ngitungin jnyana, mahan swara suksma ngaran munyi klebet ane beneh uli ditu tepuk tatwane beneh, ento manjing madan wahya sidhi.

Dyatmika sidhine ngaran sang nyidayang ngilangan penyakit, tatelu ngaran, penyakit tatelu adyatmika duhka, adyatmika duhka adi dewikaduhka. Tegesnya adyatmika duhka ngaran penyakit uli keneh demene masanggama mamurug kawanengan, dot sakti, runtag, urembarah purukuris, wawa pita slesma, sula, lara tis, ento penyakit uli keneh adannya adine wikaduhka ngaran.

Penyakit saking dewa luirnya ; sander kilap, buduh, ayan, kawesa graha, sasorohan ento penyakit saking dewa, yan manut kitab Yogha Sutra kasinahan penyakit rasa.

Hwatindriya ati buti kaduhka, ngaran masepeg, kacetik, jinimus,  kena upas, kena bhicari, kena teluh, cegut tledu, tunggeng, lalipi,  soroh sekala uli barang ane ngenah ngaran penyakit uli sekala.

Adyatmika Sidhi ngaran, sang ngidayang ngilangang penyakite ane tatelu. Uttama Sidhi ngaran Ida Sang Yogiswara, nyidayang amangguh anima, diguna. Pragat amonto papalihan ane madan budhi, apang i nanak tatas tahu, uli budhi metu angkara, ngaran, kapalih dening telu pawos, luire ; Satwika, Rajasa, Tamasa. Yadin ngaran webrata, Stwika ngaran tejasa ngaran Rajasa, bhutani ngaran Tamasa pahambekane tatelu mesib teken satwa sajah tamah buka ane kinucap di arep.

Angkara jatinnya kenehe merasa ada, kenehe mangaku ada uli ditu metu marasa ada magenep – genep sakancan ane ada di gumine, tur uli ditu metu kenehe ngakuin gelahe ne tuara jati gelah, uli ditu mentik prasayane ane jele – jele idup mati.

Angkara metu malu dasendriya.... makuping cangkem, mata layah, cunguh, kulit, lima, batis, jit, purus, mwa ngaran makejang mesu uli angkara bhuta dadi metu Panca Tan Matra, ngaran, janda tan matra, sabda tan matra, sapasa tan matra, rwang tiban mang rasa tan matra tanpa rawat.

Angkara tejasa ngawetuwang gagaen saluiring karya.  Angkara wekreta bareng i butani guru menyalanang. I panca Tan Matra metu panca Butha ngaran ; pratiwi, apah, teja, bayu, akasa, akasa metu saking sabda tan matra, sparsa ngaran metu saking angin, teja ngaran metu saking rupa tan matra, apahe ngaran metu saking rasa tan matra, pratiwi, ngaran, metu saking ganda tan matra, keto jati Panca Maha bhutane, teked ditu telah satwane di sor.

Padabdab satwane ane beten lawan baduwur pada saling unyahin saling asukin. Di pratiwine kumpulan tatwane makejang. Ada buin Panca Guna wetu saking Panca Maha Bhuta, ngaran, sabda, sparsa, ngaran,  rasane karasayang dening kulit, rupa, goba, rasa ane kerasayang olih lidah.

Ganda ngaran bo, sad rasa ngaran lawan, pakeh, amla, masem, katuka, lalah, tikta, pahit. Ksaya, sepet, madumara, manis. Bo duwang soroh, pengit, miyik, ganda gunaning langit. Saparsa, gunaning angin. Rasa nu gunaning lidah, sabda gunaning pritiwi, rupa gunaning teja, rasane kapangan kinum luh muani, dadi urip mwah sarira, sarin sarirane dadi kama, kamaning lanang, sukla, ngaran. Kamaning istri swanita, ngaran disubane matemu sukla swanitane kala ditu kahisining urip. Lianan suklane ring swanitane dadi lanang, lianan swanitane ring suklane dadi luh pada liannya dadi bancih, suklane dadi tulang, wang sumsum.

Swanitane dadi getih, kulit, isi, tatelu saking lanang, tatelu saking luh ento dadi sad gosa, ngaran, sabda tan matra dadi kupa, dingeh gunannya sparsa tan matra dadi kulit, ngerasayang panas tis, letuh kasap gunanya, rupa tan matra dadi mata, ninggalin gunannya, rasa tan matra dadi layah ngerasayang sadrasa gunanya, ganda tan matra dadi cunguh ngadek bo, miyik, pengit gunannya, ento ngaran Panca Budindriya, srotendriya ring kuping gunannya mangrenga, twakindriya ring kulit, gunanniya mangrasa, cakswindriya ring mata gunaniya andulu, jihwendriya ya ring lidah, gunaniya lidahe bisa ngerasayang, grahendriya ring cunguh krana bisa ngadek. Indriya ring cangkem krana bisa ngucap, panindriya ring tangan krana bisa majemakan, panendriya, batis, krana bisa matindakan, payungandriya, silit krana bisa ngentut, pastendriya, purus, baga krana ngiyeh mesuang sukla swanita, keto pidabdab dasendriyane ring sarirane”.

Nyawis matur Bhagawan Whraspati :

“Sapunapi dwaning kakalih antuk Bhatara mawosang indriya punika, inggih magenah sane kagenahin wadah ring daging”.

Mawacana Ida Bhatara :

“Beneh patakon i nanake Sang  Whraspati, sujatine sat jiwa ring sarira, tuara bisa mawelah sarirane yan tan misi jiwa, keto masih kupinge tan bisa ningeh yan tan misi indriya, jatinnya ya dadi palih dua ngadanin, upama kuping madan golaka ngeranayang ningeh madan Srotendriya, cutetnya dasa golaka ngaran, kuping, mata, lidah, cunguh, kulit, silit, lima, batis, cangkem, purus yadin baga, ne madan Dasendriya, Srotendriya, Caksuindriya, Jitendriya, Granendriya, Wakindriya, Wadendriya, Laywindriya, Pastendriya, keto babadihan indriyane teken kolakane, keneh ane kadi ratun indriya, keneh ane rungu teken wisaya.

Wisaya limang soroh: sabda, Saparsa, Rupa, Rasa, Sabda, patuh teken guna kadadin Panca Wisaya, yadin Panca Guna, sakewala indriyane tuara nyak yan tusing bahanga wisayane, yan suba misi penagih indriyane, upama nganggo ane melah – melah, dadaharan, kurenan, sarwa gagambolan, makejang ane melah – melah ditu kadalon Sang Hyang Atma, di sarirane, reh Ida Sang Hyang Atma muktyang sajatine ento makejang, awinan i manusa musti mati kang dikenehe masih takut mati.

Deweke waluya mawak kreta, gawene hala hayu ento bulak balik malincer waluya roda, Sang Hyang Atma waluya lembu ane ngedeng kretane, Bhatara Iswara waluya kusir ane ngubuh lembune apang ngedeng kretane. Tan ledang i kusir yan twara jalanin pituduh idene krana tuyuh i lembu, keto jatinnya sasaman Atmane kadalon ngalihang amah – amahan indriyane.

Bahan kakewehan ngalih krana metu kitane samah, mohane, kopane, lobane, iri hatine, , sakit atine,  seduke, bedake, kewehe, keto twah pidabdab manusane, ditu Sang Hyang Atma sumingkin paling, tungkalik anggona ruwang teken ruwangne, anggon pangangon teken juru angone, reh dotte twara pegat di manusane, madahar, pules ento ane utamayanga, disubane makelo iya nyalanang madahar yadin pules, sayan tuna ingetane jagjagina teken pikune, inguhe.

Reh kerenge medahar, mula ngeranayang kereng pules ngawetuwang bingung lupa, disubane pikun, bingung sane kawetuwang, dening kerenge ngulurin pangan turu, neranayang tumitis dadi buron yadin kayu kayu. Keto kadaden atmane yan takut ngelawanin..... sang dewek pacang ngelawanin dot, reh keto waluya rurung belig, gangsar pesan ngaranang anak ngaba kakewehe”.

Nyawis atur Bhagawan Whraspati :

“Ratu Panembahan, dahat mangangen pisan indik Ida Sang Hyang Atma yan sapunika, sapunapiang mangda Ida luput ring kepapan”.

Sumahur Ida Hyang Siwa:

“Yan inget teken asalnyane ditu bresih Sang Hyang Atma, uning teken suka dukan sarirannyane wirwh ida mengkeb jeroning sarira, manyuluhin tattwane makejang, ida mamuktiyang, sasamane kene awake waluya puri twi antah karanane waluya papatih. Tri antah karana ngaran, citta, budi, manah, angkara, indriyane waluya panjak, panca wisane waluya pabuktyan ane kapangan kinum sahi sahi, Sang Hyang Atma waluya ratu, yan kadalon Sang Hyang Atma mamukti di sarirane, ento ngranayang twara eling teken raga lali teken mimitan. Kene karanane elingan pesan, i nanak suba tahu unduk Sang Hyang Atmane tan mari ngawe sukaning sarirane, awanan ada mamuwatang endah pelag, ada magawe ka uma, ada madagang, mamande, ngundaginin anggonange liyang babuktyannan i dasendriya, upama pangayate abesik, tur twara lega yan twara isinin panagihne abesik – besik, ento krana keweh i pangayah ane padidyana”.

Matur Bhagawan Whraspati :

“Munggwing pabedan Atmane ring sarira punika lungsurang titiyang, meweh titiyang ngamanahang sapunapi panginayasan Atma punika ring citta punika, wacananin titiyang, putran paduka Bhatara”.

“Ento masuk di aksarane, angkarane manyanding di bayune, bayune matakitan ngajak sarirane, kene padabdabnya ada ane madan wat di deweke, wat gede cenik, beten pungsede tongos bongkolnyane, ngamenekan uli pungsed ditu buin macarang carang majajar ngamenekang, bongkol wurung – wurungane tatelu liyunnya ane mai uwate adasa, ngaran, gina, pinggala, susumna, gandari, asti, jihwa, wusa, alapaca, , kuhu, sangkini, ento dadi marga, ida wuru wurung di kanawan, pinggala di kebot, susumna di tengah, sajawin ta ada samblah ka cunguh nanging ane baca tengah cunguhe matutup awanan twah dadwa song cunguhe buin menek medah ke pabahan ada ane nunceb tuwun medah ke tangan suku, ka jeriji, matumpang matanceb, ada ngandang, ada majujuk, carange buwin macarang, ada mdah ka isi, ka kulit dadi ngenah bulu, bulu – bulune makejang mabongkol wat, ngaran, pukuh wulu, wate makejang misi bulu, adasa liun bayune, ngaran ; prana, samina, samana, udan, byana, naga, kurmara, krakara, dewa natha, dananjaya, ento babadihan bayu adasa, pada malen - lenan gagaene besik – besik len goba.

Ayu pehes kene gagen ayu samane ne di angangne  ayu udana di pabahan, ngijapang mata metu tang ginan gagaene ditu tur numbuhang bok, byana bayu sabilang kuku tongosne, ngolahang lima batis, sarwa buku,  tur ngawe ko patuwah gawennya. Bayu naga makiud gawennyane, bayu kumara ngawe kedut ngejer, bayu krakara ngawe bangkes, bayu dananjaya ngawe sabda rikalaning mansi nu nongos di bangkene bayu dananjaya ento, sujatin bayune twah abesik sane walah lan gagahe ne pratingkahne warnane,  karana liu kaadanin bayune besik – besik pada ngiket atmane teken sarirarne dening kuat panegulannyane ento, krana kukuh Sang Hyang Atma ring sarira dyastu lunga ke jagate len.

Nyen madan jagat len, ada Panca Pada, ngaran, gumi lalima, apang i nanak nawang, maka linggih Sang Hyang Atma ring sarira, dyastu lunga, ngaran, jagra pada, supta pada, ngaran, gumine ane tawang kalaning bangun. Yan twara makwang bangune ditu Sang Hyang Atma waspada manyingak mangambel, apa luwir, Sang Wiswa parab idane duk aketo.

Yan ring supta pada, ngaran, kalaning pules leplep kadi suwung, twara marasa, twara magoba apa – apa keto padabdab gumine ditu. Lalis Sang Hyang Atma ditu Sang Shri Pada parab ida duk ento. Di Swapna pada, ngaran, gumine di pangipyan samar kadi lawate di yeh pakantenannya, yan ngalencok yehe, samar twara pedas lawate.

Reh matiru jagat Sang Hyang Atma samar jagate, sang teja sama rat ida duk totonan. Buat gumine katelu ento waluya pangadeg sang hyang ento, ento atma sangsara adannya, reh ingete malinder, ka Dewa, ke manusa, ka buron, swarga naraka padewekannya, gumi jagra swapna siwah, suptane ditu dogen biasane bulak balik Sang Hyang Atma, dagingnya bangun, pules, ngipi, keto dogen biasane dademenan manusane miwah isin gumine makejang”.

Nyawis Ida Bhagawan Whraspati:

Atmane matangi pecak ngeraris sirep ngeranjing ka supta pada nuli lipya tan eling ring punapa punapi sat sampun padem, patute wentenan pisan ngeraris padem, tan wenten pantes matangi malih santukan tan maduwe manah malih, padaging piuning titiyang ring paduka Bhatara, sawetning saluir sane maduwe idep, punika bawosan paduka Bhatara cetana, ngaran, kamengetan.

Yan sapunika tan wenten patut Sang Hyang Atma bawosang cetana, ri antukan malih urip sane sampun maturu, asapunika jatin ipun punika”.

Sumawur Ida Bhatara :

“Ento awanan bapa nunden i nanak apang melah maartiyang ne teken sarwa tattwane ane suba tuturang bapa pradana tattwane ento awanan acetana ngaran engsap, dening manjing Sang Hyang Atma da pradana tattwa, awanan ida manadi lali reh pradanane ngawe lalin Ida Sang Hyang Atma, dagingnya tan ada pradana tattwa Ida Sang Hyang Atma, kalaning i manusa aturu”.

Nyawis malih Bhawan Whraspati:

“Banget pisan punika, awinan manah titiyange sumangsaya ring antukan manados kimper Sang Atma, punika ring paradana punika, manahang titiyang lupa punika niskalan Atmane, reh metu saking lupa kaelingan ban nandang suka duka, punika sane nandang sangsara idepe, dwaning tan patut idepe bawosang wisesa, wantah lupane sane jati wisesa antuk atma nandang suka duka”.

Sapunika atur Ida Bhagawan Whraspati.

Nyawis Ida Bhatara :

“ Sayang pesan penyaih nanake, acetana ane engsap, cetanane ento keranjingin bahan cetana atawa katitah bahan cetana, upama buka anake ngarapin tanah anggon jun, tanahe upamayang acetana, nangingnya i tanah sinah twara bisa ngitungang i manusa ane waluya cetana”.

.........oo0oo........


Judul

: Whraspati Tattwa

Druwe

: Puri Bangli

Kasalin olih

: Ida Bagus Bajra

Asrama

: Giriya Gunung Payangan

Puput

: 31 Januari 2014

Kajilid olih

: Ydk-Bali 2016

Katureksa

:

 

: