WIDHI SASTRA ROGHA SANGHARA BHUMI

Teks Lontar

Kalaning kali yuga bhumi, Dewata matinggal, ginantiyaning bhuta sabhumi, wwang sama kasurupan bhuta, bawur ikang jagat, perang sumelur, ratu masatru ratu, gering tan pegat, ngendah laraning wwang, gumigil, panes, uyang akweh mati desa tepining tasik, tambeyaning ngutah missing, kadadak mati, mantra usadha punah, panditha bingung, wedha, puja tanpa caya, away tan prayatna sang bujangga aji ngawe kahayuwaning rat, dandan akena watek pandita aji, anguncaraken wedha, angunduraken gering sasab marana. Sang panditha Siwa angelaraken Akasa Astawa, Sang Panditha Budha angelaraken Bayu Astawa, Sang Panditha Byuh sisiya, angelaraken Teja Sedana, Widyania :

  Suci 3 soroh, Sasayut Dirgha Yusa Bhumi, pras, penyeneng, mapanggungan ring kayangan ratu, lukat ikiang bhumi antuk Homa Tirtha, dulurania Nawa Ratna utawi paideran.

  Jadma kabeh kon ngabakti nunas hurip.

  Malih macaru selawang-lawang, sega punjungan, maiwak bawi ingolah urab bang, putih, lembat, asem.

  Ring sanggah paomahan sowang haturan ring Hyang, punjung putih kuning, pateh sowang, ring sor, segehan 5 tanding, iwak bawang jahe

Caru ika mesanggah cukcuk, genahang ring singgahing lawang tengen, mapenjor carang tiying gading, makober putih masurat Ganapathi, mwang bajra, cakra, danda, naga pasha, trisula, pangangenia , mantraniya :

-   Pukulun Paduka Bhatara Ghana Pathi, manusa paduka Bhatara nunas urip, tan ketama gering kameranan, perangen, tadahen, unduraken sarwa bhuta, sasab marana kabeh, yan sidha waras, anak, sanak, putu, rabining nghulun, nghulun angaturaken saji, tingkah widyagana, umungguh sanggar akasa.

- Ong namastute Ghanapathi, sarwa wighna winasanam, sarwa karya presidantu, sarwa marana wicitram.

Yan tepet denia angelaraken, adoh tang sasab marana ring desa ika. Nihan Ling Bhatara Putranjaya ring Besakih. Ngaran, Uduh Sang Aji Bali, yatna sira angemit praja mandala, mwang bakti sira ring sarwa dewa. Yan hana wwang ring nagara karma kena lara cukil daki, gering ne tan wenang sambat, jadmane mangkana kena upadrawa olig dewata. Hayuwa ring desa karma genahnia. Yan sira ratu tan manituhu ring pawarahku, aku mulih ring giri Mahameru ring yawa, angadakaken gring sasab marana, ring sarwa jagat, mangkana ling Bhatara Widhi sastra.

Mwah yan hana punggawa, ratu ring Bali madya, yan sira nora magawe tawur agung, ring panguluning jagat ring Besakih, ngangken lima, dasa tahun, ngamanca wali karma, wastu guminira kali tan pegat, marana kweh, katekaning dipania,majengilan ring kadang panunggalan, masatru-satru lawan kadangnia, yadin hana mengarcana aku, tan mantuka ke kayangan Besakih, mantuk ring Giri Mahameru, tan kayun aku ring manusa loka, apan pangjadman Sang kala Katung metu tingkahing kemaranan, rebat tan tulungan, akweh mati, tan mandi sarwa wisadha. Pakwik ikang wwang mitahen lara, gering sakuwu-kuwu, angengsal ring kawunia, Sang Hyang ning Ukir aweh lara, katur ring Bhatara Surya loka, malingga ring luhuring akasa. Ida Bhatara Drawarsi niwakan gering kameranan, wisya maawak angin, mretha mawak wisya, ngawisyaning ring madya loka. Hyang ning ukir ngawa tang sasab saking Yawa Jambu Dwipa, umahing sasab ring guwa matakep, metuwaken giha de Bhatara, mampeh ikang sasab kabeh mahelar pawana, mawisya gni, hana saharsa kwehnia, anadah manusa, Bhatara yamma dadi niwakang sasab, hana sipat Bhatara Yama ring Bhatara kabeh, mawit sang numadi matuwuh I janma mati, yatika wenang ngaturan Guru Piduka, luwirnia:

      Tumpeng guiru abungkul

      Sesayut pengambeyan

      Pras penyeneng

      Sesantun den agenep

      Sodan mekembaran putih kuning

Penangkebnia masasayut Dirgha Yusa Bhumi, ika panulak gering kemeranan, kebaya pati.

Yaning Sasik kenem tekaning lindu, gering kameranan, rebat tan tulungan, akweh mati. Bhatara Surya aweh lara, Bhatara Brahma Ngunggag ngaran, sasab metu saking Bhatara Surya, pakuwik ikang wusang lara kepanesan. Wenang jadmane kabeh ngaturan pengenteg urip ring kayangan, ring sanggar, masedana :

      Canang daksina, sekarnia putih

      Sodan putih kuning mekembaran

      Canang apasang sekarnia putih kuning

Yaning Sasih ka Pitu tekaning lindu, perang sumelur. Sasih kawulu linuh, gering kedadak, muntah missing, akweh mati. Yaning Cetra linuh, kumbeng ikang rat, nghulun matinggal ring tuhannia. Yaning Kadasa linuh, hayu ikang rat, pengadeg bhatara mahyang ring manusa. Yesta linuh, gering lumarap, mati tan tulungan, Yaning kapat, kalmia lindu. Pengatag dewata tumurun ke manusa loka, mahyang ring manusa, yowana ikang asing tamdur dadi, sang ratu dharma rahayu.

Nihan Ling Bhatara Swamandala, ngaran, ring sang bhupalakaning rat, ngawe uriping bhuwana, rikalaning bhumi kena gering, jara merana, saluiring gering, akweh wwang mati, away maren mapinunas ring Sang Hyang Bhagawathi. Pangerihine manunas nuju sasih kalmia, kenem, kapitu, kawulu. Uwus ring kasangha, tawur agung. Aturan ring sowing-sowang:

      Daksina

      Suci

      Peras

      Pangkonan

      Iwak bawi ingolah dena sangkep.

Sejadmane sami ngaturan pranian, satuhuk hangken sasih kalmia, kanem, kapitu, kawulu, ring Bale Agung, Puseh, Dalem. Mangkana ling sastra Swamanala.

Yan mangkana phalania madoh ikang gering kameranan, hana Bhatara icca nawengin desa ika. Yan nora mangkana, uwug ikang rat, manusa lok kapapag gering kameranan, apan kali yugha bhumi, dewa maraga bhuta, tan sida macaru, maba caru maha mahelar, mangkana ling Bhatara ring Sang Bhuta Pangawan. Endah warna Bhuta Pangawan, ageng wenang, alit wenang, surup ring pangan kinuming manusa. Yan sira Aji Bali makertiyang gumi rahayu, teka wenang ngaturan guru piduka, mapinunas uriping jagat Hyang Ukir malingga ring Besakih, wenang ngaturan karya Manca Wali Krama, mwang Sang Hyang Sagara, ring huluning danu teka wenang ngaturan karya Melabuh Gentuh, rahayu ikang rat.

Yan nora mangkana, rug ikang rat, sabhuwana sapunpunan teka wenang nunas urip ring Bhatara Drawarsi ring Bhatar Hyanging Ukir ring Bali mwang ring Hyang Baruna :

      Katipat kelanan

      Dampulan

      Salaran itik

      Ayam

Tiwakan ring samudra, mwah ring panguluning setra ngaturan guru piduka. Yan sampun mangkana, tiwakan caru labaning bhuta mwang sasab merana, yan during mangkana tan wenang tibakin caru, I bhuta sumangkin rusuh, reh during mapinunas ring Bhatara catur, mangkana kajaring Widhi sastra.

Nihan     Tingkahing    Gering    Kemeranan,     ngaran,

gumigil, kebus nguyang, rebah tan tulungan, ring desadesa manusa mati, Sang Hyang Baruna maweh lara, caru:

      Katipat bantal

      Jaja Kuskus

      Masorohan den agenep

Katur ring Sang Hyang Segara, mantra :

   Pukulun Sang Hyang Ratnangkara, Sang Hyang Sagara geni, manusan ira mapinunas urip, buktinen sajin ira denabecik.

Sasih kanem tekaning gering ngebus tan tulungen, akweh mati kameranan, Bhatara Akasa maweh lara, carunia :

      Iwak bawi aji 40, ingolah denasangkep

      Nasi punjungan 4 tanding

Acaru ring sowang-sowang. Sasih kapitu tekaning gering, saluiring larania Bhatara Guru aweh lara, carunia:

      Sega manca warna

      Iwak ayam brumbun ingolah den asangkep

      Cinaruk akena ring sema sana

Sasih kawulu tekaning lindu, mwang Sasih kapat tekaning lindu, titir ikang lindu pengatag marana ring desa desa, ring Negara kabeh, saking Bhatara Surya angwe lara mwah Bhatara Bharuna. Bhatara Hyang Ning Ukir, ika sami ngawetwang sasab. Yan mahyun sira kadirgayusan, Aida Bhatar Tiga tunasin urip manusane kabeh mwang uriping rak kabeh. Wenang mecaru sarwa pasu, wus mangkana asu maka caru, sarwa mahelar caru I Bhuta Gagak macucuk geni ngaran, caru sarwa pasune ring I Bhuta Ulu Barong ngaran, caru baberes, caru I Bhuta Ulu Singa ngaran, sasab ring Manusa Sang Hyang Kalantaka Mretyu Jiwa anawut uriping Manusa.

Nihan Widhi Sastra saking Niti Drawa Rsi, ngaran, Sang Hyang Drawa Rsi sira ta mustikaning Dewa ametening jagat, mwang uriping jagat, tan kawara oleh Bhatara mwang Dewata ring Martyaloka sahananing Dewata Nawa Sanga, Panca Dewata, Catur Dewata, Tri Purusa, Asing Dewata, apan Hyang ring rasa tala, yadin prasada, Padmasana, Meru kunang kakawasa den ira Bhatara Drawa Rsi. Mungguhing Swarga Loka, sira jiwaning Dewata kabeh, sira umider laksananing Bhatara Surya Candra ring purwa daksina, Pascima mwang Utara. Sira maraga sepat ning Bhumi ala ayu, sira marupa warna teja, sira maraga tirtha, sira maraga rupaning ageni, sira nitah Bhatara kabeh, Hyang Brahma, Hyang Wisnu, Hyang Iswara, Hyang Siwa, Sadha Siwa, Parama Siwa, maraga titah, karana hana metu Widhi Sastra. Ketama de Mpu Yogi Swara, ritata kramaning dadi Manusa, utama Wangsa panenggeking Jagat, tuten sahelwan Brata Warsa, tak kalaning teka Kaliyuganing Jagat, perang sumelur gering akweh mati, maha baya wikang rat, salah wetu, salah rupa ika angadakaken gering mageng, akweh paparitaning jagat, ndi angajaraken durmanggalaning jagat, sira Bhatara Drawa Rsi, sangka yang kalemahan sarining amerta, Bhatara Baruna olih manusa, sagumi tekaning Kahyangan ira ring Martya Loka, tan pegat kali dening letuh soang-soang sudosa linebok akening Samudra.

Mangkana Prawertining Sang Ratu ring Maya padha kaplepek kabeh, weci palungguh ira Bhatara Baruna mahyun kaparatista Sang Hyang Sagara lamakane sidha telas letuh Kahyangan ira Bhatara Baruna. Hana tinitah dening Bhatara Drawa Rsi upakaryane :

     Malabuh gentuh

     Guling babangkit

     Matiti mamah

     Wadwa sapalaken

     Makadi tingkahoing upakara paselang

     Guling babangkit ring apdudusan asoroh

     Guling babangkit katur Kasagara asoroh, madilur tegen tegenan, matebasan maadan-adan

   Madudus agung, ngadegang sanggar tawang rong telu, ri tepi sirining Negara, nedunan pangadegan Widhi ring Sagara, sabumu sapumpunan ira sowing ika katur ring tengahing segara lebok akena kabeh ke segara luwirnya : 

      Itik

      Ayam

      Wedus

      Celeng

      Sapi

      Tegen-tegenan

      Suci

      Daksina • Tebasan • Pras.

Malih caru ring areping Sanggar tawang : 

      Kebo kinelet, dagingnya olah dadi 40 tanding, saha seganya 40

      Asu bang bungkem

      Sate manca warna

      Itik belang kalung.

Sami ring are3ping sanggar tawang, sanw ngajegin karya Pandhita Bhuda ring paselang, mangkana kramaning sang Ratu astiti bhakti ring Hyang Arnawa, rahayu ikang rat kabeh.

Yan tan mangkana, yadin Sang adruwe Bhumi ayasa, abrata puput upakara ring kenteling bhawana, yan tan terus makirti ring Sang Hyang Arnawa, ring rebah ikang rat, kroda Hyang Baruna, Hyang Kala Sinya, Hyang Mina Rodra, Hyang Naga Raja, Hyang Lembhu Ana, sira anyemburaken wisya saking telenging samudra, gering pantara antu grubug, metu kali-kali, tan pegat laraning wwang, gering kedak mati, mwang kena upas bruang, tan sidha tinambanan, asing pangan kinum kena wisya, rug ikang jagat, makweh siptaning wwang mati, kena agering mangkana. Yan Sang Ratu tan hana mahayu Sang Hyang Sagara, apan Sang Hyang Sagara uriping rat kabeh, mangkana kajaring haji ling Sang Hyang Drawa Rsi mungguhing aji. 

Nihang paparitaning Bhumi rusak, amangguh baya Sang Ratu, ngaran, ana siptaning bhumi, apa ta lwirnya :

1. Yan hana saluwirng salah wetu, salah rupa sring wetuning mangkan ika cihnaning jagat rusak

2.  Salah karma akweh netan wenang winenang aken.

3.  Gring kabaya-baya ikang rat

4.  Ideping wang tan trepti bhakti ring Tuhan

5.  Receh ikang Negara

6.  Sang Prabhu anguluring idep

7.  Kanuwuhan asing kinarsa manesing rat

8. Wadwa pada meweh ring daging, mwang ring laku antuk pakeni kenining wang 

9.  Pakwuik sajatmane naraka

10.  Ideping tuha satata ngarcana gawe.

11.  Kaindrian Sang Juru, momo moho lobha ri pikolih 

12.  rusak ikang gumi, aru hara ikang rat 13. kulang kaling idep ikang wang

14. gering tan pegat.

Yadiapi karyanan pangaci pamayuh bhumi, tan sida dening upakara, apan Sang Hyang Karegedang olih Bhuta sarwa saji katur ring Widhi kacecebang dening leteh, Dewa Bhatara mur sakling Kahyangn tan suka mahyang ring bhumi ika, sarwa Bhuta mawak Dewa, Dewa mawak Kala mangaru beda ring Bhumi, gawenang pacaru, suka ya amukti caru dadi sumingkin jenek ya amukti caru, nora suka agingsir, geringe tan hana rarad, apan tan hana panundunf dakti weda mantra tan mandhi, mangkan linging Widhi Sastra.

Iki Laraning Jagat Rusak wit pidukan Bhatara, maling Bhatar Drawa Rsi, malinggih sira ri luhuring akasa, Sang Hyang Anatasana alungguh ring Astapala, pada duhka Sang Anganda Bhuwana. Tekaning Kali yuga Sang Hara bhumi,    

1.      Brahma Murti 

2.      sarwa Bhuta pisaca Gana pada dadi Manusa 

3.      oreg ikang rat 

4.      tan patutur ikang wang, 

5.      tas kara magalak 

6.      asing wang amada-mada Tuhannya

7.      wang pramada ring Linggan Sang Hyang Dharma

8.      metu paparisaning bhumi rusak

9.      sarwa sato pinakulakinya

10.  salah rupa

11.  salah karma

12.  Sang Sadaka salah idep

13.  Hana pralaya tan pawanan

14.  Lindu titir wang amaten matenin wang

15.  Tan yogya lakinya anggen laki

16.  Tan katenger dening wang

17.  Cok baksa idep ikang wang

18.  Mantra tan sida lumarap ikang Wisya marana

Ika pracihna letruh ikang rat campur tikang rasa tala duhka Sang Hyang Antabhoga, katapak gigirnya, molah untutnya Sang Hyang Antabhoga. Gumeter ikang rat, angaji aken alaning jagat mwang Sang Hyang Luhuring Akasa, paduka Bhatara Drawa Rsi, sira mustikaning Dewa, sira sinembah Dewata kabeh, sira uriping Dewata jabeh, sira umider laku Bhatara Surya ring Akasa, mangetan mangu sadha Kala duhka manuon ikang rat, arep amuburaken tang Bhawana mwang Manusa ring rasa tala, angantining Dewata angadeg ring martya Loka, teken dipaning jagat ring Manusa padha apan ikang wang kabeh pan jatman Sang Kala Katumg, tan hana wanginya tekaning Surya Loka. Mwang Bharuna astawa kaplepekan letuh weci, mwang lemeh dening wang pada pataka, tan hana mahening ikang armawa, mageleng Bhatara Drawa Rsi wureban langkap ira, maka tungtunging astra wisya Kala Kuta, tiniwakaken ring Manusa padha matemahan Raksasa, Bhuta, Bragala, Hantu tanpawak, ya masarira angin, kadi widhu rupanya hawa, marupa toya, sira angadakaken gring grubug kadadak mati, ika ngaran grubug Antu prana, maenggal mati angambet jiwa ridaleming anggannya, pinangan olih I Bhuta Bragala, Bhuta ika wenang ganal wenang alit sira maawak suksma, sira angunduh dagimh jajeron wang agering, amitaken ring Kala Yamadhipati, ngabakti sira apanunas urip ring paduka Bhatara Drawa Rsi ring luhuring akasa, bantennya :

    Suci laksana 2 soroh

    Maduluran suci maiwak itik putih jambul

    Iwak itik putih

   Ajuman putih kuning makembaran, iwaknya sarwa suci, mwah sadulurannya kabeh, panastan cecepan sajeng dena suci

    Rantasan sapengangge, panca rupa, pasucian.

Banten ika gawenang panggungan tegehnya 6 (enam) depa, magenah ring pangabaktyaning Sang Ratu.

Malih ring sor, guling babangkit dena genep, malih caru ring natar iwak bawi aji 900 olah dena genep, pada 99 tanding, ilihakena ring panggungan ika. 

Ulu bawi ring ten malih iwak masya olah dena genep dadiyang 80 tanding segannya, sengkwinya pada 80, mastakaning mahisa ring tengah.

Malih caru banteng ingolah dena genep dadi 60 tanding, mastakanya di tengah, maduluran iwak sawah iwak sagara iwak gunung.

Malih iewak mesi olah dena genep dadi 40 tanding mastakanya di tengah. Malih asu bang bungkem masambleh, ayam wiring masambleh, nasi sokan tuwak aberuk segeh agung pras panyeneng, jinah panukun jiwa aketi (1000 ribu)

Malih Sanganing pangawangan ika wenang Sang

Pandhita anglaraken Wedha Druwa Astawa (Bhatara Luhuring Akasa), Brahmana Bhuda anglaraken Wedha Ananta Bhoga Astawa. Malih caru ring sor sira sengguhu angasreni dening puja Purwa Bhumi pangataging Bhuta. 

Iki pamunah Gring Kamranan, wang akweh mati, ngaran, carunya :

1.  Katipat kelanan katur ring sagara

2.  Madulur tegen-tegenan

3.  Salaran bebek, siyap dena sangkep

4.  Suci asoroh mwang sorohan, tiwakan ring sagara

5. Ring sanggar tutuwan masuci 2 soroh dururan sasayut pangambeyan, pras, panyeneng, sesantun panukun jiwa, artha 6.600.

Sejatmane kabeh ngaturan katipat sowing-sowang katu ring Sagara nunas kadirga yusan. Mangkana linging Widhi Sastra saking niti Bhatara Drawa Rsi aweh nugraha uriping rat kabeh, mangkana ketama de nira Mpu Kuturan saking Majepahit.

Nihan tingkahing Gumi rusak, ngaran, Bhatara Putra Jaya mantuking Sumeru, Sang Hyang Basukih mantuk kasegara maraga Sang Hyang Bharuna, padha ngemetuang sasab marana, Bhatara Putra Jaya ngametwang Bhuta Amanca Warna pada suksma maawak Bayu Bajra Nala, arambut Geni akanaka niyaganjira wresani, sumurup ring angganing wang pejah kena sasab, Bhuta ika wenang Agung wenang Alit yan kasiratin wisa ika ring Jeroning Kuta anggannya, metu Gring Kamranan, gumigil, panes kasiratan, mangkana puketing wang kena gering sasab Brahma.

Sasab ikang metu saking Bhatar Bharuna ngaran, Bhuta Mahulu Naga, tan sapira Kenya ngawetuwang sasab pangering saksana mati. Sasab metu saking Surya Loka arupa Garuda ngibeking Antariksa. Ika ngewetuang sasab marupa hudan ageni. Yang hana Manusa kasiratan dening hudan wisya ika, metu laraning wang kebus kapati-pati, rebah tan tulungan, wang kena gering mangkana, meh pejah ya, gering ika tan wenang caruning.

Yan caruning sumingkin ya ngarusuh, maka carunya manusa sagumi.

Sasab mrana metu saking Bhatara Yama, Bhuta Angga Rare ngaran, tan sakwehnya marupa angin manut angkihaning Manusa, manyusup ring garbha, amangan jajeroning Manusa, metu gering Utah missing mati ladadak tan kena tinulung, mangkan kajaring Widhi

Sastra. 

Mangke wenang Sang Aji Bali mwang watek punggawa ngarcana Bhatara Siwa Raditya, Bhatara Siwa Geni, Bhatara Giri Jagat Natha, mwang pengamben Bhatara Putra Jaya, makadi Sang Hyang Basukih, mangda sweca ngurip Manusa padha, daging upakaranya :

      Sesayut pangambeyan

      Pras

      Panyeneng

      Rayunan putih kuning • Sesayut Dirga Yusa Bhumi.

Mapinunas ngarcana Bhatara Putra Jaya ring kayangan meru ring Besakih, mapinunas ring Bhatara Surya, ngarcana ring Sang Hyang Akasa, mapinunas ring Bhatara Besakih, ngarcana ring Pangawangan. Pinunase ring Bhatara Bharuna arcane tengahing Segara, pinunase ring Bhatara Yama ngarcana ring Setra Agung, padha masuci, medaksina. Sejatmane kabeh ngaturang sasayut pageh tuwuh sowing-sowang, sodaan  canang. Bhatara Catur ika tunasicain mangda nguripang rat kabeh. Samangkana Bhatara Akasa mangajaraken mungguhing Widhi Sastra katama desang Aji Bali ring kina-kina. 

Nihan manih Widhi Sastra saking niti Sang Hyang Swamanadala, ngaran, ling Sang Hyang Surya ring Akasa, ketama dening Ratu kina-kina jumeneng ring ghumi Bharata Warsa ritatkalaning bhumi Kali Yuga:

1.      Ratu mamusuh-musuhang lawan padha Ratu

2.      Numbing ikang rat

3.      Tan hana tunggal rumakseng bhawana

4.      Obah ikang nagara

5.      Gering kamranan tan pegat

6.      Rebah ikang rat

7.      Wanbg kataman gering tan pegat

8.      Makweh mati ring tekan gering

Samangkana ring ghumi nika Sang Ratu, ayuwa wineh anyekeh sawa ring grehe Desa karma, pendem sowing, manista, madya, utama wangsa pendem juga. Sawa ne tan wenang pendem Pandhita, age binasam ayuwa suwe ring grehe desa pakraman. Sakane tan wenang Pandhita pendem, apan sang Pandhita rumaga Surya, maraga Geni. Yan kedeh Sang Natha Ratu mamendem Sang Pandhita, kene upa drawa dening Widhi Sastra tekeng bhawana agung mwang ratnya pejah, panes ikang rat, mawetu kali mwang grubug ikang Negara, aje pisan amendem Sang Pandhita ila-ila dahat.

Mwah yan hana Pamangku Widhi yan nora mapod gala, pendem juga. Yan nora mapendem, muemuksah ikang sarwa Dewa lan tan kahyun mahyang ring desa ika. Mantuka pwa sira ring Swarga, sahananing marana lumrah manyusaring kadatwan Sang Ratu, rehing kaletehan Sawa, suka girang sarwa Bhuta amangan Manusa, sarwa Bhuta Gana, Pisaca, Dengen, girang angambu kunapa, mur ikang sarwa Dewa umantuk maring swarga, Surya Loka Sang Ratu kataman lari olih para Dewata. Sang Hyang ning Ukir, Sang Hyang ning Meru, Sang Hyang ning Prasada. Wetning watek Bhuta sumbrah manusa, watek sasab sami padha maumah ring kahyangan Ratu, Sang Ngawinaya ring desa ika tan wenang angekes Sawa ring desa graham ika. Pendem juga ring Setra.

Ne tan wenang pendem Pandhita juga, yadiyan pamongmomg Dewa mwang pamangku Widhi, yan during masurud ayu, yan tekaning gering kamran patinya wenang pendem juga, yadiyan kesatriya, Brahmana wulaka, teka pendem. Yan tan mapendem, palannya tan pegat gring, mangkana ling Sang Hyang Swamandala mungguwing Sastra. 

Mwang yan hana Kahyangan Brahmana mwang Sang Ratu, yan hana Pratima Bhatara ring Kahyangan ika, masanding umahnya, parek tan peselat rurung utami marga tatkalaning kematian demangku Bhatara, age Prateka juga, aje liwar ring salek, sapta dinten swennya. Yan hana kahalaning jaga kinuan desa Sang Ratu ngadoh aken anyekah Wangke ika, mangda tan kararaban Kahyangan ika, yan marek ring Pretiman Bhatara, juga doh aken nyekeh Wangke.

Yan ganti preteka Sawa, tan wenang mulih ring umahnya, aje de Mangku anyekeh Sawa ring umahnya, suwe lemeh kahyangan ira Sang Ratu, tan kapegatan gering, reh de Mangku angungkung cemer parek. Yan sira manyekeh Wangke wenang maselat rurung, de Mangku kena cemer 5 dina, yan liwat, wenang de Mangku ulah-ulih kahyangan Ratu, wenang de Mangku ngaturan pasucian ring Widhi. 

Yan de Mangku anyekeh Wangke ring umahnya, salawase de Mangku tan wenang ulah-ulih ring kahyangan, yan tan wus tutug binasmi, de Mangku kene cuntaka, tan wenang de Mangku ring kahyangan. 

Mwang yan tekaning gering kamranan rebah akweh mat, wang sadesa ayuwa amreteka Sawa, tika pendem ring setra sawanya, sawa kabeh nista, madya, utama. Yadyan pamongmong Widhi sane durung katapak olih Sang Pandhita, twi masurud ayu, teka pendem juga ring setra, ne tan wenang pendem Sang Brahmana Pandhita juga. 

Samangkana ling Bhatara Putra Jaya ring Besakih, ayuwa Sang Ratu ring Bali amurug kajaring Sastra iki, palanya mur ikang Widhi, mantuk ring Giri Sumeru, amwak aken upa drawa ring Sang Ratu Bali maweweh gring kamranan tan pegat, ring rebah ikang rat. Mangkana ujaring Sastra saking Mpu Kuturan ring Majapahit. 

Nihan pravaru desanira Sang Ratu katiben durmanggala, luwirnya :

1. Yan hana Hyang Lalah umanjing ring kedatong Sang Ratu, tur nginem we rikalaning hudan. Ika cihna alpayusa, rusak Sang Ratu agawe pinahayu pilihya kadirgayusan, ayuwa angliwar ring pitung eri, anglaraken caru yan liwar ring 7 eri tan prasida moktah tang wigna, mangkana ujaring Sastra. Maka pracarunya : 

o  Ngadegaken sanggar tawang rong 3 ring kadatwan Sang Ratu, mapanggungan agung, guling pabangkit agung, munggah suci 7 soroh dena genep.

o  Caru ring sor maguling pabangkit dena sangkep, carunya : kebo, sampi, kambing, angsa, bebek blang kalung, sate nawa warna, tingkah kadi tawur agung, mangkana kramanya

2. Mwah yan hana kidang manjangan singgah malayu umanjing ring umah, maider larinya, ika angajaraken jagat ala dahat cihnaning jagat mwang jatmannya katadah Kala. Kramaning ikidang tinitah de Sang Hyang Kali Yuganing Jagat kon manjing ring desa ika, apan desa ika tanpa jiwa, tuliya kanana maha Durgama. Yan tan pinahayu satata wigna desa ika apa laksananya : majengilan lawan roangnya, gorok ginorok lawan kadangnya, metemahan rusak desa ika, reh sampun kacatreng Kala. Age pamahayu luwirnya

: 

o Angadegaken sanggar rong 3, munggah suci dena genep, sapratingkahing madudus agung.

o   Caru ring sor tingkahing manca sanak dena genep, genahing acaru ring Catuspataning desa ika.

o   Ring         Kahyangan      Dalem,

Puseh, Bale Agunh ngaturan pangenteg luwirnya : suci, daksina, pras, panyeneng, pangambeyan, rayunan, maduluran pangambeyan prayascita lis durmanggala ngaturan tirta gamana ring Bhatara sami.

Sajatmane sami sowing padha matirta. Mwang pakaranganya sami padha rauh kaumahnya siratin tirta. Age pinahayu ajeliwar saking salek, sudha letuhing ghumi, ayuwa Sang Praja rak saking rat tan prayatna ngamong Negara, ngawe kahayuan ikang Bhawana. Mangkana tatakramaning Ratu.

3. Malih yan katon utpata ring kahyangan Sang Ratu makadi katunuan api tan pantara, mwang karubuhan kayu agung ika makatengeraning baya pati teka.

4. Yan hana tangis karunguaning wang makweh ritatkala wengi cekcek maswara ring kayu umug, mwang dok maswara tan pegat – pegat rahina wengi, asu anglulu angalip rikala wengi, mwang tawan masabda Kalaning wengi kadi wang manangis sigsigan, ika kabeh makacihna pangatag I Bhuta Kala Pati.

5. Yan hana Sang Ratu angwangun Karya Yadnya mamuja Dewa mamuja Bhatara mwang Bhuta Yadnya. Katiben dening wutpata ngalinus dening panbayu Bajra wagyut angrempakaken ikang umah mwang meru prasada pasimpenaning Arca, sahananing Palinggih Dewa mwang Pralingga Arca mwah Pitara yogya maprayascita angaturaken utpeti, saji ring Bhatara Suyra ring Bhatara Drawa Rsi ring akasa, apan sira angawe durmanggalaning bhumi masangsipteng bhawana, bhakti utpetine luwirnya : saji 2 soroh, genep saupecaranya, wangunan sanggar tawang sowing, lumekas Dhang Guru amuja saha parikrama ngastawa Surya, Mantra : 

Ong Surya canam drwem Dewam 

Surya sakala carinem

Brahma parbwata baswaram

Locanem jagad Indranam

Dewa Dewa Guru Dewam

Drawa Surya maha lodram

Artanam sudha bhuhlokam

Sarwa Nara pratistanam

 Om Sidhi Swasti ya nama

Pukulun Sang Hyang Surya Candra

Lintang Teranggana

Makadi sira Bhagawan Drawa Sakti

Hulun angaturaken saji, urip, pun Manusaning hulun, tan amanggih hulun Upadrawa de Bhatara.

 

Mwah yan hana durmanggalaning jagat mwang Sang Ratu katibening gering kabaya-baya ngaran, apa ta luwirnya, makadi : 

1. Yan Kahyangan Sang Ratu karubuhan taru agung, yadian katunuan api tan pantara, mwang hyan hana Arca Pralinggan Dewaning pasembahanya runtuh saking pasimpenang, malih yan sahananing karya utama katiban bayu bajra angrempak wawangunan luwirnya ring genahing yadnya ika, yan hana mangkana kadi ucaping arep ikang utpata sinalih tunggilnya tan urung amanggih baya pati teka ring Sang Ratu. 

 

Age pinahayu wangunan sanggar akasa ring geger pabantennya : 

o Suci 2 soroh geneping pasaji 

o Ring sor sasayut prayascita, lis durmanggala, sorohan genep, suci.  

o Nunas tirta winadahan syur mas, syus tembaga, syur selaka, madaging           toya Mpul, toya Mangening, toya Sudhamala,   genep   saupakaranya, sami    katur ring Bhatara  Surya Candra,  mekadi  Sang  Hyang  Drawa     Rsi           Sakti, apan sira ngawe ala ayuning bhawana magawe siptaning Manusa        Loka.     Mwang     agawe durmanggalaning Jagat sira Sang  Hyang Drawa     Rsi angideraken lakuning Sang Hyang Surya, mangulon, mangalor,                 mangidul. Ika mangde sira amunah alane sarira. 

Pangastawanya: 

                            Ong Surya Jagat pati Dewa 

                  Surya Netram tri bhuhlokam  Druwen Dewam Maha Sakyam

                            Brahma Surya Jagat patyam

                            Ong Bhagawan Drawa Astu nityam

                            Wahanam Surya lantaram

                            Rupa krura naga rupam

                            Wisnu Dewa masariram

                 Ong cakra drasanya wahanam Mega ya mega Kresna twam

                            Warsa sarira arnawam

                            Ayanam Surya antaram

                            Ong Agni jwala Rudra Murtyam

                Surya teja maha tiksenam Bhagawantu drawat maham Ayanam         Surya antaram


 Pukulun Bhatara Siwa Raditya Manusanira neda nugraha  Kadirga Yusa teka Kagelehan sarwa Dewa Sarwa Dhurga sarwa Bhuta

Maluwi hening jati tan pateleteh Mwah yan hana Durmanggalanibng Jagat Nugraha hulun tan kataman rogha upadrawa De Bhatara sowang-sowang

Mwang watek kingkara Bhuta tan hana mangsa hulun

Om Sidhi Rastu ya nama swaha

 

Duluranya panglukatan nawaratna.

 

Nihan durmanggalaning  Jagat ngaran,mwah sahananingdurmanggalaning Jagat luwirnya : 

1. Boran manjing ring umah 

2. Yan hana Hyang lalah tur anginem we ring kadatuwan

3. Yan hana karubuhan taru agung

4.  Yan hana lindu titir, cihnaning jagat rusak perang sumulur

5. Yan hana wintang dupa metu ring akasa, maka cihnaning Sang Brahmana utama lina

6. Yan hana luwah mageng luwirnya : udan makecegan, rubuh ikang wreksa kahili dening luwah adres, tekaning segara urugan, cihnaning lina Sang Ratu ring rana kriya

7. Mali yan lulut kanaka ring kadatuwan atawa ring tegal, sawah, ika cihnanya durmanggala ring Sang adruwe umah mwang tegal sawah ika

8. Yan hana kroda ageng ring paseban Sanmg Ratu sinaputan lungsir putih, cihnaning Sang Ratu rusak, awiwilan ring pada samanya.

9. Yan han bayu maderes angambekaken grehaning  Sang Ratu, cihnaning Pralaya ring perang

10. Malih yang hana durmanggala rudira tan pesangkan ring kadatuwan , ring perempatan kunang, cihnaning Jagat rusak

11.  Yan han hudan sega, cihnaning Jagat sarang

12.  Yan hana asu anglulu angalup rahina mwang wengi, ika wasananing Jagat rusak, wang kabeh kena gering kabaya-baya Ayuwa tanprayatna Sang Bhujangga Aji angambil ikang rat, lamakane pageh urip ikang Jagat Sang Ratu ayuwa ngulahaken kasukan kewala

13.  Mwang yan hana dok aperang lawan dok, asu aperang lawan asu mwang kumatap kumitip padha musuh-musuhan lawan rowangnya.

 

ika kabeh tengeraning Jagat rusak ring baya pati tan pegat ling Bhagawan Gangga angajaraken utpatining Jagat ring Sang Bhuhpalaka ring rat, mungguwing Sastra sawedrestining Jagat hala kalawan hayu, aje angliwar ring sawelas eri age wangunin pangupakara.

Yan liwar saking rika sampun kacatreng Kala

Ane pamahayunya yan sira arep Kadirgayusan luwirnya : 

   Gawenang pamrascita ring Jagat 

   Angadeaken sanggar tutuwan ring panguluning Desa

 Yaning utama maguling pabangkit, yaning madya kewala masorohan, maprayascita durmanggala agung. Sane nista kewala sasayut prayascita durmanggala

   Panglukatan gawenan awakta dewek 

   Sajatma           kabeh   sami     pada     maprayascita mahening-hening

   Angilangaken malaning Jagat mwang sarira.

 

Malih yan hana rudira sagenahnya ring desa pakraman, ngaran cihnaning baya teka sasab marana galak, kapati-pati wang katiben utpata mangkana, desa tanpa guna, murdewa malalis saking palinggihan ira, bayuning wang kret antuk Sang Hyang Kala Mretyu.  Mangke kayatna akena de Sang Bhujangga Aji niti sedana halaning bhumi, yan mahyun kadirgayusan, pamahayunya : 

    Caru asu bang bungkem winangun urip

    Itik blang kalung

    Caru sawang amanca warna genep

    Satu wiring kuning, Itik mbelang kalung,Kucit butuahan pada mesambleh

    Nasi tri warna, dadi 3 gibung

    Uyah areng, bawang jahe

    Siratten getih penyambleh ika

    Patabunhya arak sakreci

    Sega agung dena genep

    Ngadegan tutuwan, munggah suci 2 soroh genep sadulurannya

    Ring sor gelarsangan

    Penglukatan

    Sesayut durmanggala

    Sesayut meadan-adan 7 tanding

    Ring pekurenan sowing-sowang, sesayut pageh tuwuh

    Panukun jiwa ring Sang Bhuta Sapuh Jagat :

sasantun sarwa 6 genep dadi asok artha 60.000

  Banten pangenteg ghumi : tumpeng 9 warna dadi awadah, sata brumbun lemaran, katipat pandawa tulung urip 9, tulung manak mina 9, panaknya anuting urip panca warna, kawangi 9, muncuki dadap 9, tunjung 9 katih, kawangen majinah manut uriping sapta wara, di tengahnya pejati rayunan Aedha Nare Swari

  Malih pangenteg katur ring kahyangan sowingsowang bantenya : sesayut pengambeyan, prayascita mwang palinggih katur ring kahyangan, ring sanggah paumahan ngaturan sasayut pageh tuwuh, atma teka ,bayu rawuh, tunas an tirta panglukatan ring Sang pamuput karya, sasyut ika tatabakena sapakurenan 

Yan hana durmanggala Jagat ghumi Sang Ratu katiben gering anda kacacar ngaran kadulurang prawesaning Jagat, netan yogya yogya teka ngaran, ika cihnaning baya pati teka, gering kamranan, teka saking wisya Sang Hyang Bharuna aweh lara, yan mahyun kadirgayusan haturan labaan ring lumbung Sang Hyang Bharuna, melabuh gentuh ngetahun, maduluran jauman sapupute.

Yan hana kali halah atawa Hyang lalah ring hawan humidering werat mare agung, anyakre ring desa pakraman ika cihnaning baya pati teka. 

Yan hana lulut ring grahanya, sapenagngkanya, ika cihnaning Jagat kameranan, yan hana mabang ikang hudan ika pracihna Pralayaning Jagat. Prayatna Sang Rumaksa Jagat, yan mahyun kadirgayusan wenang sira ngarcana Sang Hyang Drawa Rsi. Setata Ida tunasicain mangda angurip ikang rat.

Pracaruning saluwir durmanggalaning Jagat manista, madya, motama : 

  Ikang motama ngadegan sanggar rong 3, caru ring sor makebo genep sadulurannya,

satingkahing caru manca sanak 

  Ikang madya ngadegan tutuan agung carune ring sor mahulu sampi genep sadulurannya manut madya

  Ikang nista kewala masanggah tutuan, ring sor pebangkit, caru ne ring sor mahulu asu bang bungkem, genep sadulurannya manut nista ika.

Malih ngaturan pengenteg linggih ring Dalem ring Bale Agung mwang ring Puseh mwang ring Kahyangan sowing-sowang banten suci pada masoroh, sajatmane kabeh pada magumi sudha bantenya : sesayut pangambeyan, prayascita durmanggala, katur ring Kamulan. Saupekara ika wenang Sang Pandhita amujaning. Yan tan samangkana tan prasida arcanya matemahan rug ikang rat.

Mali yan hana apuwi tan pantara, dadi iya mwah sipta Widhi linus tanpantara mangrusak ring Kahyangan, ika cihnaning hala tan penaur sot ring Kahyangan wenang ngaturan Guru piduka.

Yan katiben utpata mwah salah wetu ring Kahyangan mwah tan sama tekeng samanya, yadiapi sarwa paksi sarwa pasu sarwa pati kunang, mwang ring Pretiwi, mwang ring Akasa nibening Kahyanang ika atianta kahala ikang rat, yan ring pangabaktyaning bhawana, yan panembahan Ratu ika cihnaning durbiksa ikang rat, yaning tan pegat tumpurikang bhawana rwa, Ratu, Mantri, Hunggawa, Wadwa mati akweh, Satru magalak, Ratu rusak tekeng pasawahanya tan dadi asing tinandur sarwa geseng marana tikus pada galak, sasab galak patik wenang-wenang akweh mati, salwiring tibe ring kahyangan kocaping arep, yan mangkana wenang sira amangun karya mamungkah, wenang malik sumpah manca tawur. Jatmane sami ngaturan suci 3 soroh ring Dewane ring Kahyangan ika wenang malis kasegara ngilangan  letuhe ring jagat, tur maprayascita, malih tigang dina karyane sami pada ngaturan pangenteg ring Widhi, mwang sanggah paumahane ngaturang ajuman putih kuning, daksina pada ngaturan pawangsuhan.

 

Nihan widhi Sastra angajaraken Durmanggala, ngaran, luwirnya : 

1.      Karubuhan sanggar 

2.      Karubuhan lumbung

3.      Umah katunuan apwi tanpantara

Yan hana wang katiban utpata mangkana, baya ika ngaran gering tan pegat, wikara tan pegat, cendekang yusa, lungsur suka-sukan, Dewa melalis, age pinahayu, aje angliwarin dasa eri, yan liwar ring samangkana tan sida. Pamahayunya : 

      Sesayut pengambeyan

      Pras

      Panyeneng

      Pajati

      Suci ring Pura Bale Agung

Sira pada abersih ring sarwa ning, pamrayascita sasayut durmanggala, mangkana kramanya

Nihan pracaruning durminitha, ngaran saluwirin durmanggala luwirnya : 

1.      Karubuhan sanggar 

2.      Karubuhan lumbung

3.      Kepanjingan buron alas

4.      Kepanjingan kukuwung

5.      Kalebok amuk

6.      Kesambering gelap

7.      Kagepok linus

 

Maka sedana upakaranya, sama kaya tingkahing caru manca            sanak   wecara             mili,     pamrayascita bhumi, nabdabang desa, ring prempatan genahing caru, yan ring sasanggaran rong 3 munggah suci dena genep saha widya catur. 

 

  Yan  ring kuwunya sowang  mabanten  sesayut pengambeyan  prayascita        durmanggala   ngaturan pengenteg. ring sanggarnya munggah  : 

    Suci 

    Daksina

    Canang rayunan putih kuning

    Panglukatan tan hana nawa ratna

   Luwiring toya : tirtha Empul, tirtha Salukat, tirtha Mangening, tirtha Pakerisan, mangkana kwehing toya. 

    Keasren de Sang Pandhita. 

 

Nihan wang karubuhan lumbung, kaguguran sanggar, katunuan apwi tanpantara ngaran, kagenahin Bhuta Jagat ika, pamali ghumi agenah ring karang age pinahayu, yan tan pinahayu gering tan tuna-tuna, wicara tan telah-telah, ne mebaya pati, cendek yusa rereg kasukran, Dewa malalis upadrawa mali saking kawitan upakaranya sabanen 11 eri, yan liwar sampun kacatreng Kala. Maka sadana upakaranya luwire : 

   Malukat Manawa ratna

  Ring sanggara banten panglukatan, dandang isuhisuh dena genep, sesayut durmanggala, prayascita, pengambeyan, pras, panyeneng

   Sang Pandhita aturane angastrening.

 

Malih yan kelapa sinabering gelap, gelap ring umah, pejah ikang kelapa ngaran, wenang pinah ayu maka sedana upakaranya : 

      Caru manca sata

      Malukat

      Guling pabangkit asoroh

      Toyanya 30 kecoran

      Sesayut meadan-adan mewadah

      Penyapuh lara

      Toya pancoran ika : 

o   Toya Empul o Toya Sageni

o   Toya Sasih, cangkirnya kinasturi

      Kuskusan pring gading

      Sibuh pepek nyuh gading

      Daksina

      Suci

Upakara inucap katur ring Hyang Guru Kamulan.

Malih yan hana wang Rare mrem ring salu, kesakinin olih ayam manuk letuh pekarangan ika ngaran, wenang carunin dening : 

     Guling pabangkit

  Adeg akena sanggar tutuan, mapanggungan mapenjoran, ring tutuan     munggah suci 2 soroh, ring panggungan 1 soroh

  Ring sor suci genep, itik belang kalung, asu bang bungkem, sate manca warna. Sami mabayangbayang. Ring tutuan munggah tapakan, rantasan, sepanunas tirhta ring Bhatara Surya, sesantun, prayascita durmanggala manca Brahma nunas urip ring Bhatara Surya. 

Malih yan sata asaki ring salu, sono asaki ring longan, nature kaletuh kepanjingin dening sata tur pejah kayangannya kabutan dening sata, karang kalulutan, ambung-ambung magenah ring papayonan, kayangane kalinggihan Bhuta Pisaca pangupakarane kadi ajeng.

Yan hana kadangdangan, karubuhan taru tur rubuh kakayonan, kaya sander kilat, lombong cacad atawa pungkat, gering tahunan, pangupakaranya kadi arep

Yan hana karang katibaning lulut pamahayunya : 

      Kawisan bang mawadah ngiyu hanyut hakena ring luwah 

      Canang geti-geti

      Biyu mas

      Canang tubungan

      Nunas tirtha ke Dalem

Malih yan han salah wetu sata mabatis telu, mabatis aneh, mabungut asibak, durmita salah wetu ngaran, taru rempak tanpa sangkar, Kahyangan runtuh, ika sami durminitha wengan acaru ring natar ngadegan sanggar tutuan, panggungan sregep kadi arep upakara ika 

Yan biyu embut di punya, jaka, nyuh mecarang, pajenengan runtuh karas runtuh, bingin rempak, pungkat wenang age pinah ayu pamahayunya kadi arep

 

Yan ambung –ambung magenah ring payonan, yan kalulutan, pamahayunya :

      Sata ireng matingkag ring tundun

      Tumpeng ireng manut urip sapta wara

Carune karang kadurmitan kadangdangan, katikelaning pamipisan lesung panudanya, caru akena sawong kedungan kumerut (wenang tekaning antiga) pet pinaka caru, ikang sawung olah winangun urip : 

      Sate

      Calon

      Papecel

      Tis

      Rumbah gile genep

Genep olahannya mawadah tempeh anyar ngiu merajah Rsi Gana madaging tumpeng ketan bang ireng, sedah woh genep, iwak terasi, bawang jahe, sekul sapunjung iwak linembaran tetukuan arga aji 25 sesuruh apon 25, sesari jinah 225, lawe satukel, bras akulak, gedang, kayaba, nyuh, sedah woh bancangan, genah acaru ring akarubuhane.

 

……….oo0oo……..

Puput