Teks:
Nihan tingkahing krda krama, ri tembening atemu
tangan, wusnya adengen-dengen ring sanggar agung, jumujug ring pakasutan,
angarwana, adhrtikrama, wus teka ring wara, angrep ikang matsyaketu,
dyus-dyusen tang kamini, dening tata mrik, mwah anggyan-anggyan, sabhusaning
ratnakanya, makadi prarasan, sahananing prani, mwah sasayut tabuh rah 1. Saha
tabeh-tabehan tang raramyan, mwah tanggara, yan wus wahwa saparas, tembyaning
ananggung srinatha, tukunen tang weniya, dening priyanya, maka panukunya,
artha, madhyanya rajata, uttamanya kancana, makadi sabagyan yan hana mreka
kaminya. Yan wus sareng peteng kanya, sapocapan lawan priyanya, makadi
madumpil-dumpilan, tukunen tang nadanya, dening kalpika rukmi, amata ratna,
sabagya rajata, lalamakana patola sutra, wahana bokor hema, mwang sang
papangantyan, yang durung akrab kambe, haywa sire uwetwing umah, angideki lebuh
agung, bwat ila-ila. Nyan dharmaning sang papangantyan, yan wus atemu smara,
haywa ipal-ipal, sarisarya nangken ratriya, ring jroning paturwan, abrata
silyasih, lanang istri, yan durus subha diwasa, bwat agawe ila-ila phalanya.
Kramaning kakung apapangantyan, haywa sira pasah lawan istrinta, haywa sire
akrida ring istri len, yan durus subha diwasa, kadi lagi, yan subha diwasa,
wenang sekama-kama.
Terjemahan;
Inilah tata
upacara perkawianan, pada awal perkawinan, setelah melaksanakan upacara madengen-dengenan di sanggar agung, lalu wenuju ketempat
tidur, untuk membuktikan (?), dengan mengadakan persetubuhan (?) dan setelah
tiba waktunya mengeram seperti ikan (?), mandikanlah wanita itu, berikan
wewangian dan pakaian, segala busana wanita cantik. Kemudian melaksanakan upacara paprasan dengan segala jenis banten, dan sesayut tabuh rah satu buah. Serta bunyi-bunyian
keramaian dan kentongan setelah setelah tiga hari, sebagai permulaan meladeni
suami, kemudian belilah beningnya oleh suaminya, sebagai pembelinya adalah
harta, menengahnya perak, utamanya emas dan beruntung bila ada mereka kaminya.
Apabila sudah hidup bersama dengan si wanita, bercakap-cakap dengan suaminya,
seperti bersenda gurau, maka belilah nadanya dengan kalpikarukmi, yang bermata batu mulia, beruntung bila ada perak
alasi patila sutra, tempatkan pada talam emas. Dan bila mempelai belum
melaksanakan upacara perkawinan, janganlah keluar rumah, menginjak jalan raya,
karena sangat berbahaya. Berikut kewajiban pengantin, setelah melakukan
hubungan suami istri, janganlah kurang hati-hati, pada setiap malam, di tempat
tidur, hendak melakukan brata silih asih,
baik yang laki maupun perempuan, apabila belum hari baik, apabila melakukan
hubungan sangat berbahaya akibatnya. Sebaiknya laki-laki yang baru kawin,
janganlah berpisah dengan istrimu, janganlah bersenggama dengan orang lain.
Bila belum hari baik (jangan melakukan senggama), seperti biasanya, tetapi bila
hari baik dapat dilakukan sepuas-puasnya.
Teks:
Nyan bantening wong papangantyan, caru kal munggah
ring luhuring aturu, banten suci adandanan, daksina 1, malih canang gantal,
buratwangi, 1, sekar gagempolan putih kuning, raka nyahnyah gulakelapa, pisang
emas, miwah tumpengdodol, tumpeng satuh, tumpeng camani, samapta pada
madandanan. Malih beten dedari, nasi kuning mewadah ceper janur, iwaknya
antiganing itik dinadar, malih rantasan petak ardhanareswari, tekaning
tetabuhan genep, mekadi kukus arum. Miwah ceniga, sampyan gantung pada janur.
Swening abanten, yen durun metu akrab kambe, haywa ipal-ipal, sari sarya
abanten ri luhuring aturu.
Terjemahan
Inilah banten
orang kawin. Banten yang ditaruh di atas tempat tidur, banten suci satu perangkat,
daksina 1, lagi canang gantal, buratwangi 1, bunga putih kuning
gagempolan,ditambah nyahnyah gula kelapa, pisang emas, lagi tumpeng dodol.
Tumpeng satuh, tumpeng cemani, dengan kelengkapannya masing-masing. Lagi banten
dadari : nasi kuning berwadah ceper, dari janur, ikannya telor itik dadar. Lagi
rantas putih, ardhanareswari, dan tuak-arak-berem lengkap, terutama kukus
harum. Lagi ceniga, sampyan gantun masing-masing dari janur. Lamanya
menghaturkan banten selama sebelum melaksanakan upacara perkawinan. Janganlah
kurang hati-hati, haturkanlah banten diatas tempat tidur setiap hari.
Teks:
Nihan tingkahing wong ababali, tembening wuwus asmara
krida krama, yan harep akrab kambo. Agung kramanya, angadekakin sanggar tawang,
saha ibu dengen, genep sakramanya kadi nguni, caru kang munggah ring sanggar 6
danan, tekeng catur warna gana, genep sakramaning caru suci, den kayeng lagi,
saha runtutanya.
Terjemahan
Berikut
tatacara orang yang diupacarai, pada awal perkawinan, apabila ingin
melaksanakan upacara perkawinan, dalam tingkatan besar, (patut) mendirikan
sanggar tawang dan ibu dengen, tatacaranya seperti dahulu. Banten yang dinaikan
di sanggar (agung) 6 perangkat, serta catur warna, gana, tata upakara banten
suci lengkap, seperti biasanya, dengan bagian-bagiannya.
Teks:
Mwah caru ring sor, banten suci adandanan, celeng
recah 1, den kadi isining panggunagan, sangkepang celeng guling 1, pangiring
guling bebek 1, pabangkit 1, tadah 1, sesayut agung 1, sanga urip 1, teenan 1,
tumpeng 35 bungkul, ayam 35 ukud, maka pemugbug gayah. Mwah panca sanak, ayam
manca warna. Malih ibu sugih, pulagembal, sekar taman, tutuan, kaklepikan,
jagarasi, iwak saste gunting, sasayut katututan, sami pada1. Mwah peras 2,
gelar sanga, gangan ing kawali, tok sageca, sekul ingidan, psngnen pada 1. Mwah
dandanan paruk sawolu, rinajuting lawe anut warnaning dik-widik, isyaning toya
pawitra, mwah paruk 4 maka catur komba, genep sakramaning lanlananing
padudusan, kayeng pralagi. Mwah cengkir caratnya mewarna 8, teken janurnya,
maka elis, mekadi mrtasanjiwani. Malih cuwek 5, mesisega manca rupa, mwah
tepung tawar segawu, isuh-isuh, kukusan sudharmala, patelesan anut weton.
Terjemahan:
Lagi caru sor,
suci 1 soroh, babi potong satu ekor, seperti isi panggungan lengkap, babi
guling 1 ekor, pengiring guling itik 1 ekor, pabangkit `1 buah, tadah satu
buah, sasayut agung 1, sangga urip 1, teenan 1, tumpeng 35 buah, ayam 35 ekor,
sebagai tambahan gayah. Lagi panca sanak terdiri atas ayam empat warna, lagi
ibu sugih, pulagembal, sekartaman, tutuan, kaklepikan, jagarasi, ikan sate
gunting, sasayut katututan, masing-masing satu. Lagi peras, gelarsanga, lauk
dalamkuali, tuak seguci, sekul ingidan, masing-masing satu. Lagi seperangkat
priyuk, benang warnanya sesuai dengan penjuru mata angin, diisi air suci. Lagi
priuk embat buah sebagai catur kumba, lengkap seperti uipakara pedudusan,
seperti biasanya. Lagi kendi kelapa 8 warna samapai dengan janurnya sebagai
lis, seperti mrtasanjiwani. Lagi cuwek 5 buah, berisi nasi warna, serta tepung
tawar, segawu, isuh-isuh, kukusan sudhamala, patelesan sesuai dengan hari
kelahiran.
Teks:
Mwah panyucuk itik welang kalung, ayam camara, celeng
mwani. Malih banten padudusan, maka ayaban, genep kadi pralagi, haywasisir.
Mwah pangliwetan, angadegaken sanggah tutuan 1, genep sakramaning sanggar, caru
suci adandanan, ring sor daksina 1, genep sakramaning sasantun, peras lis pada
1.
Terjemahan
Lagi penyucuk :
itik belang kalung, ayam cemara, babi jantan. Lagi banten padudusan, sebagai
ayaban, lengkap seperti dahulu, jangan mengurangi (?). lagi tatacara membuat
liwet, mendirikan sanggar tutuan 1, lengkap dengan segala atributnya, banten
suci satu soroh, di bawahnya daksina satu buah, seperti sesantun lengkap,
peras, lis, masing-masing 1 buah.
Teks:
Malih banten api, tumpeg 2 bungkul, iwak sawug wiring
1, sampyan andong, tatebus abang apasang.
Terjemahan
Lagi banten
api, tupeng 2 buah, ikan ayam merah satu ekor, ampian dari daun andong, tetebus
berwarna merah satu pasang.
Teks:
Mwah keren 2, paruk 2, sami anyar, tekaning
prabwatning pawon, genep pada anyar,Mwah beras pacang liwet sinruh ping11. Maka
janganya rwaning kelor, iwaknya urutan, sambel goreng. Malih kalaning angrateng
liwet, sarorwan kang pangntyan. Malih pamipisan jenu, watujawa 1, rinajah
ardhanareswari, dening dewandaru, wadah nyiru anyar 1, lalamakan wangsul
nagasari 1, tangkalung gringsing gendongan 1. Maka wedak, sa, gagambiran,
makadi sarwa wangi-wangi.
Terjemahan
Lagi keren 2
buah, periuk 2 buah, semuanya baru, serta alat-alat dapur, lengkap dan semuanya
baru. Dan beras bahan liwetnya diberihkan 11 kali. Sebagai sayurnya daun kelor,
ikannya urutan, sambel digoreng. Pada saat memasak liwet, agar bersama-sama
kedua pengantin. Lagi alat pelumat boreh, sebuah batu jawa, digambari
ardhanareswai, dengan dewandaru, berwadah nyiru baru 1, beralaskan kai nagasari
selembar, dikalungi geringsing gendongan selembar. Sebagai bedaknya, bahanya
bunga gambir dan macam-macam wewangian.
Teks:
Mwah caruning pamipisan janu, banten suci adandanan,
daksina 1, saha peras lis pada 1, malih dulurana sasayutin wong wahwasmara
sahananya.
Mwah yasa sanggrahan 1, genep kadi tingkahing
mapaselang, tekeng widi-widananing carunya, haywa sisir, atitimamah dening kebo
cemeng.
Malih padamel 2 wadah, genep satingkahing padamel,
tekeng banten arepan padamel, kadi lagi.
Terjemahan
Banten ditempat
membuat boreh, suci satu soroh, daksina 1, peras lis masing-masing 1, ditambah
sasayut orang kawin seadanya.
Lagi yasa
sanggrahan 1, lengkap seperti tatacara upacara paselang, serta banten
wiwidananya, jangan mengurangi, memakai titimamah kerbau hitam.
Lagi padamel 2
perangkat, banten padamel lengkap, beserta banten arepan padamelnya, seperti
biasanya.
Teks:
Wus mungkana, lumekas dang guru amuja puja bwat
parikrama, wusing pinuja parikrama, raris sang papangantyan ababali, saha
upacara ramyan, sakadi nguni, alantaran patawala, abyakawon, ngabakti ring
sanggar, bwat parikrama saha catur warna, wusing angabakti, laju angunduh rwaning
tungtung belut, tekeng angliwet, raris mider ring sanggar tutuan,teken genahing
angliwet, ping 3, raris sambilang anggiras ngliwet matemwang tangan. Wus
mangkana laju amipis jenu, raris madudus, majaya-jaya, makadi kaglaranira
Sanghyang Pradyumna, majijiwanm saha ngayab sapratekaning pasilih, raris
mapademel, kadi nguni, raris malabaan dening sekul liwetan, temurun saking
paselang, raris mangiderin pring, mangkana kramanya, kang wong asmarakrida
krama.
Terjemahan
Setelah
semuanya lengkap, pendeta segera memuja, dengan puja orang kawin. Setelah puja
demikian dilaksanakan, lalu penganti diupacarai, dengan upacara yang meriah
seperti biasanya, memakai lataran patawala, melaksanakan upacara byakaon,
sembahyang di sanggar,sebagaimana bianya disertai dengan catur warna. Setelah
sembahyang, dilanjutkan dengan menggoyang daun tungtungbelut, sampai ketempat
membuat liwet, lalu mengiringi sanggar tutan, tiga kali, sambil bergegas
membuat liwet dengan menggandengkan tangan. Setelah itu melumat boreh, terus
bersuci, majaya-jaya, ngayab sasayut dan prani, peji uduh pisang lalung.
Selajutnya sembahyang di paselang, kemudian naik ke paselang mejaya-jaya,
terutama pemujaan terhadap Sanghyang Smara, majijiwan, serta ngayab seluruh
perlengkapan pasilih, upacara padamel, seperti biasanya, kemudian menyantap
nasi liwet. Setelah turun dari paselang lalu mengelilingi pring. Demikian
tatacaranya orang melakukan upacara perkawinan.
Teks:
Kramanya amedal akrabkambe, nista Madhya, uttama.
Nista 5 dina, madhya 7 dina, uttama 9 dina. Nistaning nista 3 dina, uttamaning
uttama 11 dina.
Nihan kramanya ang papangantyan, yan huwus asmarakrida
laksana, yan harep akrab kewala, madhya, nga. Tingkahya den kaya akrab kambe
agung, angliwet, amipis jenu, saha babanten kadi nguni, bedanya, abyacari alit,
genep saha widi-widana, kadi nguni, haywa apaselang.
Terjemahan
Atur keluar
bagi orang yang kawin ada yang nista, madya atau utama. Nista setelah lima
hari, media setelah 7 hari, dan utama setelah 9 hari, paling nista setelah 3
hari, paling utama 11 hari.
Inilah tata
cara orang kawin, setelah pengambilan, jika hanya akrab saja disebut tingkat
madia. Tatacaranya seperti orang akrab kambe agung (upacara perkawinan besar),
seperti membuat liwet, melumat boreh, dengan bebanten seperti biasanya, bedanya
menggunakan byacari (byakaon) alit (kecil), lengkap dengan widhiwidhananya
seperti dahulu, dan tidak menggunakan paselang.
Teks:
Mwah yan harep alit, nista, nga. Mangkana juga
tingkahnya, kadi akrab kewala, bedanya tn padudusan, kewala panglukatan,
saparikrama, mangkana kramanya, sang anutugana babali, lingning Sanghyang Aji,
pawarah ira sang wus kreteng yasa ring dungu.
Terjemahan
Bila ingin yang
kecil, disebut nista, tatacaranya demikian menggunakan padudusan, hanya
panglukatan. Demikian tatacaranya, orang yang hendak melaksanakan upacara
perkawinan secara lengkap, menurut Kitab Suci, kata orang yang telah berhasil
dalam yasa pada jaman dahulu.
Teks:
Semalih sira sang papangantyan kakung, yan hana sira
drwya rabilyanan, makadi sang apapangtyanwadon, yan tan marunya, yan during
subha diwasa, twi yan durung akrab tan wenang ya mamedek,mwah anglaladenana
sang apapangantyan kalih dahat ila-ila.
Yen harep rabinya, mwah marunya, amedik sang
apapangantya, yan sampun puput waneng, maka pasungsungnya,sedah sewadah, mwang
papanganan, matsya.
Terjemahan
Bilaman
pegantin pria ada memiliki istri lain, seperti pngantin wanita, bukan madunya,
apabila belum hari baik, apalagi belum diupacarai, maka tidak bolehlah ia
mendekat, dan melayani mempelai berdua, karena sangat berbahaya.
Apabila ada
keinginan istri dan madunya mendekati mempelai, apabila batas waktunya telah
habis, (hal itu dapat dilakukan) dengan (membawa) suguhan sirih satu wadah,
makan-makanan dan ikan.